Eerste slag om Melle - Kwatrecht - 7 september 1914

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links

Aanloop tot de eerste gevechten te Kwatrecht - Melle in september 1914.

  • De streek van Melle en Kwatrecht kreeg het niet alleen zwaar te verduren gedurende Wereldoorlog II. De streek was ook al eens het strijdtoneel van zware gevechten tijdens Wereldoorlog I. Hieronder vindt u een overzicht van de feiten zoals ze zich toen hebben voorgedaan hier in de regio Kwatrecht - Melle. Het zijn uiteindelijk een aantal van deze soldaten (Duitsers) die ooit begraven zijn geweest op dit ondertussen, lang verdwenen kerkhofje op de rand van Kwatrecht en Melle langs de Brusselsesteenweg.
  • 28 juni 1914. Frans Ferdinand, de troonopvolger van Oostenrijk - Hongarije, wordt bij een bezoek aan Sarajevo, samen met zijn vrouw vermoord door een Servische Nationalist. Er volgt direct een ultimatum van Oostenrijk aan Servië om deze moord uit te klaren, wat niet gebeurt.
  • 23 juli 1914. Oostenrijk verklaart de oorlog aan Servië.
  • 29 juli 1914. België zet zijn leger in een staat van verhoogde paraatheid. De klassen 1910 tot en met 1912 worden opgeroepen. Ook Frankrijk begint op dit moment aan een algemene mobilisatie.
  • 31 juli 1914. Rusland mobiliseert als bondgenoot van Servië zijn troepen. Als reactie hierop mobiliseert België ook met spoed de militieklassen 1901 tot en met 1909.
  • 1 augustus 1914. Rusland en Frankrijk verklaren op 1 augustus 1914 Duitsland de oorlog. België dat als neutraal land hierdoor komt ingesloten te zitten tussen landen die onderling de oorlog hadden verklaard, had ondertussen een veldleger van 188.000 man op de been gebracht. Daarnaast werden de versterkte stellingen van Antwerpen, Luik en Namen nog eens bezet door 88.000 man en tekenden nog eens 40.000 man vrijwillig bij het Belgische leger rond deze periode.
  • 2 augustus 1914. België wordt door Duitsland in een ultimatum gevraagd de Duitse troepen over zijn grondgebied te laten doortrekken om op die wijze Frankrijk te kunnen binnentrekken. Omwille van de Belgische neutraliteit wordt dit op 3 augustus afgewezen.
  • 4 augustus 1914. Wegens het niet aanvaarden van het Duitse voorstel, trekken Duitse troepen op 4 augustus toch onze landsgrens over, in eerste instantie optrekkend naar Luik. Hierdoor was Duitsland ook meteen in oorlog met België en worden bondgenoten zoals Groot-Brittannië door eerdere verdragen verplicht België te komen bijstaan. Groot-Brittannië verklaart dan ook na de Duitse inval in België, Duitsland de oorlog. Duitsland was door deze inval begonnen aan zijn fameuze "von Schieffenplan". Duitsland wou met dit plan het geallieerde front in Noord Frankrijk zo snel mogelijk breken door het letterlijk in twee te splitsen. Op die wijze zou na het verslaan van de Belgen en de Fransen (en eventueel de Britten) alle aandacht op het Oostelijke front met Rusland kunnen gevestigd worden.
Schieffenplan Duitse inval Belgie in 1914
von Schieffenplan - Boek Melle 1914-1918 1940-1944 - Georges Van Oostende.
  • 12 augustus 1914. Hevige Belgische weerstand te Loxbergen en Halen.
  • 16 augustus 1914. Het laatste Luikse fort moet onder een immense Duitse overmacht en ondanks hevige Belgische weerstand, zich gewonnen geven.
  • 18 augustus 1914. Het Belgische leger krijgt de opdracht zich terug te trekken tot achter de Dijle. De opdracht was uiteindelijk terugtrekken richting Antwerpen. Antwerpen was voor WO I bestempeld als Reduit National, dezelfde functie als de Scheldestelling met onder andere Bruggenhoofd Gent kreeg in de meidagen '40. Dit betekende dat Antwerpen de plaats was die ten allen tijde diende behouden te blijven tot eventuele hulp van andere geallieerde troepen kwam opdagen.
  • Bij hevige gevechten te Grimde (nabij Tienen) sneuvelen ontzettend veel soldaten aan beide kanten. De Belgische 3e Linie verliest er ongeveer 45% van zijn troepen, velen sneuvelen.
  • 20 augustus 1914. Brussel valt in Duitse handen, net zoals vele andere steden. In bepaalde steden zoals Leuven, Aarschot en Dinant volgen zware Duitse represaillemaatregelen omwille van de hevige weerstand die het Belgische leger biedt. Er wordt onschuldige bevolking terechtgesteld, geplunderd en huizen in brand gestoken of geschoten.
Oorlogsschade Leuven 1914 Oorlogsschade Dinant 1914
Schade veroorzaakt door Duitse repressaillelmaatregelen op de bevolking van Belgische steden. Links Leuven, rechts Dinant (Foto's: Replica)

Kwatrecht - Melle, een eerste keer het toneel van zware strijd in september 1914.

  • 21 augustus 1914. Kort na de middag verschijnen te Wetteren de eerste voorwachten van de Duitsers: 15 Kurassiers te paard, gevolgd door wielrijders en nog eens 150 Ulanen. Deze komen op het gemeentehuis onderhandelen over de situatie te Wetteren in de oorlog.
2 Duitse Ulanen op het perron te Kwatrecht, september 1914 (Foto: Replica)
  • Regionaal vernielden ze telegraafpalen en namen wapens in beslag. In het Wetterse Postgebouw werd vrij ordinair het aanwezige geld meegenomen. Voor de rest bleef alles voorlopig bij wat spierballengerol.
  • Uiteindelijk trekken ze door naar Laarne waar ze hun intrek nemen in het kasteel. Er zou ook gebivakkeerd zijn geweest ter hoogte van de Belinde kapel te Kalken.
De Frontsituatie op 22 augustus 1914 (Boek Melle 1914-1918 1940-1945 - Georges van Oostende)
  • 22 augustus 1914. Aan Belgische kant worden alle verschillende burgerwachten in Oost- en West Vlaanderen onder leiding geplaatst van generaal Clooten. De naar de regio van Gent teruggetrokken burgerwachten van Dendermonde, Sint-Niklaas en Lokeren worden herbewapend. Dit zal de dag nadien ook nog gebeuren met de rest van de de nog actieve burgerwachten in Oost- en West-Vlaanderen.
  • 23 augustus 1914. De ganse linker oever (kant Wetteren) van de Schelde bleef voorlopig onbezet. De Belgische generaal Clooten krijgt opdracht deze Schelde-oever te bezetten en te verdedigen. Hij beschikte op dat moment over een compagnie Cyclisten, het Eskadron Maria-Hendrika en een artilleriedivisie van de Brusselse Burgerwacht.
  • 24 augustus 1914. Wetteren wordt overrompeld door massa's doortrekkende vluchtelingen. Deze trekken door richting Gent met het achterlaten van massa's gruwelijke verhalen over de Duitse aanvaller die in aantocht was.
  • Deze massale vlucht van mannen tussen 15 en 55 jaar werd mede veroorzaakt doordat de geruchten de ronde deden dat deze mannen door de Duitse troepen massaal werden gevangen genomen en onder andere voor de Duitse troepen dienden te lopen als levend schild. Uit vrees hier ook ten prooi aan te vallen stroomden de straten letterlijk vol met dergelijke burgers, bang hetzelfde lot te ondergaan. De meeste door deze geruchten op de vlucht gedreven burgers krijgen de raad terug te keren en vooral de opdracht bij het zien van Duitse troepen, geen aanleiding tot agressie of confrontaties uit te lokken. De meesten trekken dan ook spontaan de volgende dagen in omgekeerde richting terug huiswaards.
Deze foto geeft een zicht op het station van Kwatrecht rond de periode kort voor de eerste gevechten te Kwatrecht. Links zeer duidelijk het station van Kwatrecht. Op de achtergrond de huizen aan de overzijde van de spoorlijn. Wel wordt de foto foutievelijk gekoppeld aan 2 augustus 1914. Vrij onlogisch als je weet dat de Duitsers pas binnenvielen op 4 augustus. (Foto: Biblioth. Nat. de France).
  • 27 augustus 1914. De Burgerwacht bezet met alle Scheldebruggen tussen Gent en Schoonaarde. De brug over de Schelde te Heusden wordt bewaakt door het Bataljon Jagers te Voet van de Gentse Burgerwacht. Te Schoonaarde gebeurt dit door de Schaarbeekse Burgerwacht. De Belgische troepen verschansen zich aan de noordkant van de Schelde. Ook worden alle sloepen en boten aan die kant van het water getrokken en aangemeerd.
  • 29 augustus 1914. De Brusselse Burgerwacht komt aan te Wetteren en wordt daar enkele keren op foto vastgelegd (zie hieronder). Zij zullen met een bezetting van 2500 man de tussenliggende zone beveiligen.
  • In het College te Melle wordt door het Belgische Rode kruis een noodhospitaal ingericht. Omdat het oorlogsgeweld reeds te kort is genaderd, zal dit opnieuw reeds opgedoekt worden op 31 augustus 1914.
De Brusselse wacht op de Markt te Wetteren, begin september 1914 (Foto's: Replica)
  • Te Massemen komt Kapitein Koning en een groep Jagers - Cyclisten van de Brusselse Burgerwacht aan. Na overleg te Wetteren wordt beslist de belangrijkste wegen hier te versperren en enkele loopgraven te graven.

Schets van de te voorziene Stellingen in het Dorp van Massemen (Schets: Collectie Rolande Van Heden). Toch is het vrij onzeker of van deze stellingen ooit veel is in huis gekomen. In een vrij uitgebreide beschrijving van de gebeurtenissen door de toenmalige pastoor van Massemen, wordt namelijk specifiek gemeld dat er geen militaire voorzieningen werden gedaan op Massemen, wat toch dit plannetje wel tegenspreekt.

  • 31 augustus 1914. Kapitein-Commandant Chaudoir gaat zelf met een auto en 5 begeleiders op verkenning richting Aalst om te proberen uitzoeken hoever de Duitsers al zijn genaderd. Voor Hekelgem krijgt hij de melding van een postbode dat er uitrustende Duitsers zouden zijn op het kerkplein van Hekelgem. Chaudoir weet met zijn 5 begeleiders 2 Duitsers gevangen te nemen en over te brengen naar Melle voor ondervraging.
  • Gedurende de nacht wordt meermaals de rust verstoord door een overvliegende Duitse Zeppelin.
  • 1 september 1914. Kapitein-Commandant Chaudoir beklaagt zich naar Generaal Clooten toe over de wijze waarop de troepen van de Burgerwacht worden aangestuurd in de regio. Zo weet amper iemand wie de leiding heeft over wie. Er is ook zeer weinig sprake van tucht en discipline onder de aanwezige troepen. Hij meldt dat hij met zijn manschappen en 68 vrijwilligers onder leiding van Luitenant Dubois van het 1e Bataljon 2e Compagnie van de Grenadiers de brug van Melle bewaken.
  • Kapitein Koning voert met zijn Jagers - Cyclisten een nieuwe verkenning uit om na te gaan waar de Duitsers op dat moment reeds zaten. De verkenning gaat richting Wichelen en Schellebelle. De Duitsers worden hierbij niet waargenomen.
  • Rond 18u15 wordt boven Massemen een Duitse Zeppelin waargenomen.
  • Kapitein Koning krijgt opdracht zich naar Oordegem te begeven.
  • 2 september 1914. De Belgische burgerwacht bewaakt dag en nacht het station en de bareel van Kwatrecht.
  • 4 september 1914. Dendermonde wordt na hevig verzet van het Belgisch leger door de Duitsers ingenomen.
Te Dendermonde werd er alles aan gedaan om de Duitse agressor te vertragen in zijn doorbraak doorheen België. Bovenaan zie je Belgische troepen op het einde van hun verdediging van Dendermonde, de toenmalige brug over de Dender vernielen zodat de hen op de hielen zittende Duitsers zouden kunnen vertraagd worden. Deze locatie heden nog terugvinden is niet meer zo evident. Deze toenmalige brug dient gezocht te worden aan wat nu nog "Sas" noemt, namelijk aan de "Oude Dender", een heden afgesneden oude tak van de toenmalige Dender. (Oude foto: ELD - kaartje: Google maps - Actuele foto: Google Streetview)
oorlogsschade WO I Dendermonde Stadhuis Dendermonde 1914

Het verzet dat de Belgen leverden zal er toe leiden dat er frustraties ontstonden bij de Duitse aanvaller. Zo onstond opnieuw al vrij snel de kwakkel dat er van Belgische burgers op de Duitsers zou geschoten zijn. Meestal betroffen dit schietpartijen van Duitsers op Duitsers waarna de bevolking werd beticht. Hierdoor zou ook Dendermonde zwaar te lijden krijgen onder repressailles in de vorm van nutteloze beschietingen met artillerie en brandstichting. Ganse stadsdelen werden tot puin herleid. Foto links: Oorlogsschade te Dendermonde zoals er na de Duitse doortocht vrij veel te zien was. Foto rechts: het vernielde Dendermondse stadhuis (Foto's: Replica)

  • 5 september 1914. 's avonds worden een 150 tal Duitse ruiters gespot in de nabijheid van de Scheldebrug te Heusden. De Gendarmen die de brug bewaakten steken ze veiligheidshalve in brand.
  • Omwille van de inname van Dendermonde en de gespotte Duitsers te Heusden, wordt door de Belgische burgerwacht beslist de resterende bruggen over de Schelde te Wetteren, Melle en Schoonaarde op te blazen, wat ook gebeurt.
Scheldebrug te Wetteren

De bovenste postkaart (Foto: Nels) toont de brug te Wetteren voor WO I. Op de twee foto's daaronder krijg je een beeld van de beide zijdes van de Schelde van de opgeblazen brug. Je herkent ze altijd vrij eenvoudig omdat er domweg bij het opblazen nog een voertuig opstond. (Foto midden links: Replica - midden rechts: Daniël De Mol) - De foto's daaronder tonen opnieuw de eveneens vrij kort nadat België bezet was door de Duitsers tijdens WO I gebouwde noodbrug te Wetteren. Bij de foto rechtsonder zie je trouwens ook nog opnieuw een gedeelte van de opgeblazen brug in de Schelde hangen. (Beide foto's: Replica).

Scheldebrug te Melle.

De brug van Melle van voor WO I is op oude postkaarten vrij goed herkenbaar door het houten hokje midden van de brug (Oude postkaart boven: Replica) - Vergeet wel niet dat de toenmalige brug niet in het verlengde van de huidige Kerkstraat (Dorpstraat) lag maar in het verlengde van de huidige Pontstraat, dus enkele honderden meters zuidoostelijk van de huidige brug over de Schelde. De beide foto's daaronder tonen de opgeblazen brug. Bij de foto midden links is deze nog in zijn geheel (Foto: de Oorlogsklok), bij de tweede foto uit een oude krant, is ook dit gedeelte nog eens in twee gebroken. Deze foto komt uit een oud krantje en vermelde zelfs domweg dat het een foto betrof van de Scheldebrug te Wetteren (Foto: Replica). De foto daaronder is ook zeer interessant omdat hij zowel de oude vernielde brug toont ter hoogte van de Pontstraat en de iets verder gebouwde noodbrug (Foto: Collectie Paul Neirinck). Ook op de onderste foto zie je beiden al is de vernielde brug wel al meer opgeruimd om het scheepsverkeer niet meer te storen. (Postkaart: Albert)

Scheldebrug te Schoonaarde

Deze brug zal hetzelfde moment worden opgeblazen maar slechts gedeeltelijk vernield achterblijven. Hierdoor blijft ze een zwakke schakel binnen de verdere verdediging van de Schelde.

Scheldebrug te Uitbergen.

Vermoedelijk zelfde periode opgeblazen. Geen details van teruggevonden.

 

  • De troepen die eerst Dendermonde verdedigden, trekken allen over de Schelde terug richting Antwerpen, het Reduit National. Ook de troepen van de Burgerwacht verlaten hun stellingen achter de Schelde en trekken terug op Gent.
  • 6 september 1914. Een vrijwilligerskorps van 1000 man onder leiding van Majoor Dulier komt te Melle aan om hier stelling te nemen met als enige opdracht een overweldigende Duitse overmacht tot stand proberen te brengen.
  • Het opstuwende Duitse leger omvatte 42.000 soldaten. Hier tegenover zou een Belgische verdediging komen te staan van amper 1000 soldaten en vrijwilligers.
oponthoud oprukkende Duitse troepen
Uitrustende Duitse troepen op weg richting Gent - (Foto: Collectie J. De Vos)
  • Er waren voor deze 1000 soldaten, geen mitrailleurs ter beschikking, elke soldaat beschikte over 150 patronen voor hun standaard Mausergeweren. Voor de rest hadden zij de beschikking over in totaal 4 stukken artillerie van de Brusselse burgerwacht.
  • Voor patrouilleopdrachten werd wel nog een eskadron bereden rijkswachters toegevoegd.
  • De opstelling onder Majoor Dulier was als volgt:
    • De 1e Compagnie Karabiniers (250 man) onder leiding van kapitein Libois neemt stelling tussen de opgeblazen brug te Melle en kilometerpaal 9 op de Geraardsbergsesteenweg te Melle (tot aan de kruising met de spoorlijn).
    • De 2e Compagnie Grenadiers (250 man) onder leiding van kapitein Janssens, bezet het spoorwegtalud ten zuiden van Melle tot aan het kasteel van Gontrode. (lokatie latere Duitse Vliegveld te Gontrode).
    • Voor deze stellingen werd een Eskadron Rijkswachters opgesteld onder leiding van Luitenant Lebrun.
    • Nog 2 compagnies van een voorlopig onbekend Linieregiment (2x 250 man) onder leiding van Luitenant Englebert en Commandant Robinet stellen zich op tussen de gehuchten Boschhoek en Mylecke (tussen Gontrode en Lemberge). Dit was ongeveer op de grens met Merelbeke.
    • Zuid-Zuidoost van deze laatste stellingen werd nog een een Eskadron Cyclisten van de Luikse Burgerwacht opgesteld, deze kwamen later die dag namelijk nog aan hier in de regio.
    • De Artilleriedivisie van de Burgerwacht had de beschikking over in totaal 4 stukken veldgeschut. Twee ervan tesamen met een 100 tal soldaten werden opgesteld langs de steenweg te Melle gericht op de richting Kwatrecht. De twee overige stukken stonden opgesteld in de buurt van het kasteel van Gontrode (Kasteel de Varens langs de huidige Gontrode Heirweg) en hadden ongeveer evenveel soldaten ter beschikking.
    • De commandopost bevond zich in het dorp van Melle.

2 foto's van de 1e Karabiniers, ingekwartierd te Melle in 1914 onder leiding van Kapitein Libois. De foto's zijn genomen bij het tuinbouwbedrijf Ankersmit te Melle waar ze tijdelijk ingekwartierd waren. (Foto's boven: Collectie Ankersmit). Onderaan links een oude postkaart (Replica) van het hoofdgebouw van de tuinbouwerfamilie Ankersmit. De woning kan nu nog altijd teruggevonden worden langs de steenweg te Melle, ongeveer aan de overzijde van de Tuinstraat te Melle (Foto: Google Streetview).

Ook deze foto dient allicht rond deze periode gesitueerd te worden alhoewel sommigen hem in oktober 1914 (een maand later dus) situeren. Het betreft een Belgische automitrailleuze die deel uitmaakte van de entourage van de kolonel van de 2e Linie. De foto werd genomen aan het kruispunt van Kerkstraat met Brusselsesteenweg te Melle. Dit is een kruispunt met een zeer zware oorlogsgeschiedenis. In de Meidagen '40 vloog hier het ganse kruispunt de lucht in bij een vernielingsopdracht van het Belgische leger. (Foto links: www.bunkergordel.be - foto rechts: Google Streetview)

  • Om 7u30 trekt een Belgische verkennersgroep van het 3e Eskadron Gendarmen bestaande uit 7 cyclisten en 5 ruiters op richting Oordegem. Daar bemerken zij Duitse aanwezigheid in het centrum. Vanaf de molen van Oordegem zien ze een Duitse patrouille van ongeveer 40 man in het dorp zelf. Daarnaast wordt er ook een peloton Duitsers gezien die via de huidige Klinkaard Massemen probeert te bereiken. De Belgische patrouille vreest ingesloten te worden en keert zo snel mogelijk terug in de richting van het Strop.
  • Om 11u. Omwille van de terugkerende verkennersgroep vertrekt Kapitein Koning per auto met een aantal Jagers-Cyclisten en gevolgd door nog een aantal gendarmes en burgerwachten te paard in de richting van de Molen. Als ze daar aankomen, worden ze echter meteen onder vuur genomen
  • Er sneuvelen praktisch ogenblikkelijk 2 gendarmen en 3 anderen geraken gewond. Op het moment dat Kapitein-Commandant Koning het vuurgevecht van zijn kant wil beëindigen en signaal geeft om terug te trekken, wordt hijzelf door een kogel gedood, net zoals de Jager Cyclist Esser.
  • De chauffeur van de auto weet met 3 gewonden en in totaal 9 mannen met de auto rechtsomkeerd te maken en terug te rijden richting Melle. Het totale vuurgevecht heeft ongeveer 20 minuten geduurd en koste het leven aan 4 Belgen. Aan Duitse kant zou men 5 doden betreuren.
Links: peloton Belgische verkenners - Rechts: Compagnie Jagers - Cyclisten (beide foto's Replica)
  • Rond 11u30 bereikt het bericht van wat zich voordeed te Oordegem ook Melle. Hier wordt ogenblikkelijk door gendarmen stelling genomen rond de spoorwegovergang en het station.
  • Vrij kort daarop wordt Oordegem onder de voet gelopen door een massa Duitse soldaten.
Situatieschets strijdterrein bij de eerste slag om Melle. De datum spreekt op 7 oktober 1914. Dat is echter de datum van de tweede slag. De schets komt overeen met de toestand op 7 september 1914. (Schets: Melle 1914 - 1918 1940 - 1944 - Georges Van Oostende)
  • 7 september 1914 in de vroege ochtend. Er wordt een Duitse verkennersgroep van 2 kurassiers (zwaar bewapende ruiters met een borstharnas) op de grens van Wetteren met Melle gespot door de Belgen. De Belgische wachtposten openen meteen het vuur en doden één van de verkenners.
  • Groepen Duitse soldaten blijken in eerste instantie Melle - Kwatrecht te mijden en trekken niet richting Gent. Ze buigen ter hoogte van het Bourgondisch kruis af in de richting van Oosterzele. Er was toen nog geen sprake van de spoorlijn 50A, de huidige snelle lijn Oostende - Brussel. Dit snelle traject tussen Brussel en Gent werd pas aangelegd kort na WO I om de oude spoorlijn, lijn 50 te ontlasten. Het stuk tussen Gent en Oostende bestond toen wel al.
  • Kort nadien blijken toch 2 Duitse regimenten 162 en 163 (voetvolk), een 200 tal ruiters met onder andere de beschikking over kanonnen en een 15 tal mitrailleurs wel degelijk door te trekken richting Gent. Dit waren troepen origineel komende uit Dendermonde al over Wetteren.
  • Rond 8 uur. De Belgische troepen worden verwittigd door de stationschef van Kwatrecht over de komst van deze Duitse overmacht. Zij proberen nog snel 2 kanonnen in stelling te krijgen te Kwatrecht die gericht zijn op de steenweg naar Aalst. De Duitsers zijn echter al te dicht genaderd om nog veel nut te hebben van dit geschut.
Op 7 september 1914 werden bovenstaande Duitsers geflitst te Wetteren op de Aard tegen de Schelde. De foto's (Beiden Replica) zijn echter niet meer zo eenvoudig te koppelen aan de huidige Aard. Dit valt niet te verbazen als je weet dat je op de achtergrond een gebouw te zien is dat reeds voor WO II verdween om de Moerstraat te verbinden met de Aard. (Foto linksonder: D. De Mol). Foto rechtsonder toont dezelfde locatie zoals deze er nu uitziet (Foto: Google Streetview).
Belgische infanteristen opgesteld in gebouwen en vurend in de richting van nabijgelegen Duitse troepen. (Foto: Replica)
  • Rond 9 uur vallen Duitsers binnen in de eerste huizen van Kwatrecht. Men is vrij agressief omdat men opnieuw beweert te zijn beschoten door burgers. De Duitsers zijn nu ruim aanwezig op de Brusselsesteenweg te Kwatrecht en schieten letterlijk op alles wat beweegt, ook burgers. Er vallen doden.
  • Het komt vrij snel tot een effectief treffen tussen Belgische en Duitse troepen. Al snel breidt het geweld uit over de ganse lijn van Kwatrecht tot Gontrode.
  • Geleidelijk aan beginnen de Duitsers burgers uit woningen mee de straat op te duwen met hun handen omhoog. Zo worden op de duur een 16 tal burgers mee door de straat opgejaagd terwijl achter hen de Duitsers op de Belgen vuren en de Duitsers en de gevangen genomen burgers Belgische kogels incasseren. Gewonde burgers werden achtergelaten en vervangen door nieuwe op de voorlijn geduwde gevangen genomen burgers. Deze werkwijze zal doorgaan tot rond 16 uur in de namiddag.
  • Rond 10 uur wordt nog een nieuwe Duitse kolonne troepen gesignaleerd komende uit de richting van Oordegem. Dit betrof opnieuw zeker 500 a 1000 man.
  • Rond 10u30. Er volgen hevige artilleriebeschietingen op de Belgische stellingen. De Belgen blijven heldhaftig weerstand bieden en hebben zich ondertussen voldoende ingegraven. Op de linkerflank te Kwatrecht ontstond er tegen de Schelde een doorbraak van de Duitsers aan de Blauwfabriek. Er is niet altijd in de verschilllende versies van dit verhaal duidelijkheid of de gebouwen van de blauwfabriek bij deze aanvallen reeds werden vernield of niet. In elk geval toont een foto hier iets lager dat de gebouwen wel degelijk grotendeels zijn uitgebrand.
  • Bij een Belgische tegenaanval om de terreinen van de Blauwfabriek te heroveren sneuvelt de Belgische Adjudant Libens.
Duitse loopgraven te Melle 1914

Loopgraven achtergebleven te Melle. Op de achtergrond vernielde huizen langs de Brusselsesteenweg, heden collegebaan (Foto: De Oorlogsklok)

  • De Belgen weten echter wel met aanzienlijke verliezen dit verloren fabrieksterrein terug te winnen op de Duitsers.
  • Er wordt zelfs vijandig artillerievuur ontvangen op de Belgische linies komende van de overkant van de Schelde (gehucht de Bommels).
Boven: de nog volledig intacte Blauwfabriek (Foto: Boek P. Neirinck) - Onder Links: zicht op de Blauwfabriek op één van de postkaarten met de oorlogsschade te Kwatrecht. Hier produceerde men kleurstof, meer specifiek Pruisisch Blauw, what's in al name. (Foto: Replica). Heel merkwaardig is dat men terugvindt dat deze fabriek wegens gerund door Duitsers vrij intact werd gelaten bij de strijd. Op deze foto zie je nochtans dat de daken eveneens grotendeels zijn verdwenen en afgebrand. Alle verhalen blijken dus toch nog geen overeenstemming te hebben bereikt. - Onder Rechts de locatie waar deze fabriek moet gelegen hebben tussen Brusselsesteenweg en Schelde (Google Streetview).
Enkele oudere foto's van Belgische fuseliers opgesteld in gegraven stellingen zoals het toch ook in september te Kwatrecht-Melle moet geweest zijn. (Foto's: Replica)
  • Doordat de Duitse tegendruk met de minuut aangroeit, is men verplicht de twee stukken geschut langs de steenweg te Kwatrecht terug te trekken met bijkomende verliezen tot gevolg. Ook geraken de Belgische troepen totaal uitgeput aan munitie en is bevoorrading totaal uitgesloten. Het Belgische opperbevel geeft opdracht geleidelijk aan terug te trekken.
  • Rond dit tijdstip weten de Duitsers eveneens de druk op de stellingen in Gontrode op te drijven door stelling te nemen in een bosje juist ten zuiden van Gontrode.
  • De Belgische artillerie opgesteld te Gontrode (2 stukken geschut) proberen het Duitse geschut opgesteld in het bosje en dit op de Bommels aan de overkant van de Schelde te riposteren. Nadat ze zelf amper zijn begonnen met granaten af te vuren, komen ze zelf zo zwaar onder vuur te liggen van Duitse kant dat de Belgische stukken artillerie er achtergelaten dienen te worden.
    Links: Oprukkende Duitse soldaten met pinhelmen (Replica)
  • Er zijn ook versies van dit verhaal die melden dat er nog kanonnen zijn kunnen recuperen maar met doden aan Belgische kant tot gevolg. Ook dit blijft een onduidelijk iets binnen dit ganse verhaal.
  • Rond 12u30 wordt aan Belgische kant de opdracht gegeven zich te verdedigen en geleidelijk aan proberen terug te trekken tot op de tweede lijn. Deze bevond zich voor het college van Melle. Deze terugtocht begint ongeveer om 13 u.
  • Rond 13u. De Belgen opgesteld achter de spoorlijn trekken terug tot op de tweede lijn. De Duitsers blijven oprukken in de richting van deze 2e linie, hierbij blijven burgers zoals eerder gemeld gebruikt als levend schild. Systematisch worden burgers en kinderen ruw behandeld als gevangenen. Huizen en boerderijen die worden veroverd op de Belgen, worden geplunderd en systematisch doelbewust in brand gestoken.
Belgische troepen in de verdediging
Belgische troepen in de verdediging (Foto: Replica)
  • Ook op Melle Kalverhage worden boerderijen in brand gestoken en burgers gedood. Op de weide van Fouquaert (hoeve ter hoogte van het kruispunt van Kalverhage met de Kouterwegel) werden alle mannen gevonden in nabijgelegen huizen samengebracht waar ze dienden op hun knieën te gaan zitten met hun handen ophoog. Geleidelijk aan werden hier ook nog bijkomende burgers aangevoerd afkomstig van andere woningen te Kwatrecht en Melle die reeds in Duitse handen waren gevallen. Deze gevangenen zouden onder Duitse begeleiding doortrekken naar Overbeke en de fabriek van Beernaerts. Daar werd kort halt gehouden om dan terug te trekken naar de Blauwfabriek te Melle waar ze door Duitsers bewaakt dienden te blijven.
Uitgebrande Hoeve Fouquaert op de hoek van Kalverhage en de Kouterdreef, heden vind je hier gewoon weiland zonder bebouwing. De hoeve diende wel gesitueerd te worden op het weiland links vooraan de foto (voor de wegel dus) - (Foto ruïne: Replica - Actuele foto: Google Streetview)
  • Rond 14u30 komt de ganse linie die eerst door de Belgen was bezet, enorm zwaar onder Duits mitrailleur- en artillerievuur te liggen.
  • Er is een peloton onder leiding van Adjudant Staelens dat zelfs weigert zijn stellingen te verlaten onder het hevige vijandelijke vuur. Zij krijgen nog een volle aanval met mortieren te verwerken. De Belgen worden ook beschoten uit het ondertussen in Duitse handen zijnde kasteel van Notaris Roland langs de Collegebaan.
  • Rond 15 uur trekken de laatste Belgische troepen, nog steeds standhoudend, geleidelijk aan terug.
  • Wanneer Majoor Dulier met zijn soldaten te Gent aankomt, hoort men nog altijd de Duitse artillerie neerkomen op hun ondertussen verlaten stellingen.
  • De dodentol aan Belgische kant was als volgt:
    • Het bataljon Dulier: 12 gesneuvelden, 35 gewonden en 31 vermisten.
    • De artillerie van de burgerwacht: 1 gesneuvelde, 1 gewonde en 7 vermisten.
    • Het eskadron van de Luikse burgerwacht telde 2 doden en 3 gewonden.
  • De dodentol aan Duitse kant is natuurlijk veel moeilijker te achterhalen. Na de strijd werden er wel in nood opgetrokken graven ontdekt:
    • 30 Duitse lijken werden teruggevonden begraven langs een chemische fabriek (allicht de blauwfabriek)
    • Aan de overkant van de weg waren nog eens twee graven waarvan één van een zwaar toegetakelde officier.
    • Daarnaast werden nog 4 in de gauwte gegraven sleuven gevonden van telkens ongeveer 5 op 2 meter gevuld met lijken (aantallen onbekend).
    • Kort in dezelfde buurt werd nog een kleine stelling gevonden met 4 dode Duitsers erin.
    • In de Duitse veldlazaret, ingericht in de gebouwen van De Zusters van Liefde te Kwatrecht (huidige MPI Kwatrecht) werden 29 Duitsers gewond binnengebracht, waarvan er nog eens 4 overleden. In een getuigenis na de gevechten van september is er sprake van in totaal 50 gewonde Duitsers die werden binnengebracht. Deze zouden bij het vertrekken van de Duitsers ook met karren meegenomen zijn bij hun vertrek op enkele gewonden na die niet konder vervoerd worden en te Kwatrecht achterbleven.
    • Geen enkele van deze Duitse gesneuvelden, werd te Melle of Kwatrecht begraven. De gesneuvelden werden vrij respectloos samengebonden in bussels van 4 en rechtop vervoerd op goederenwagons richting Duitsland getransporteerd. Zo hoorde ik al eens het verhaal dat er zelfs te Kwatrecht of Schellebelle zo een bussel zou gevonden zijn nadat hij van de respectievelijke trein was gevallen en zo later naast de spoorlijn in de berm of de gracht werd teruggevonden.
    • Er vielen ook nog 8 burgerdoden in Melle en nog eens 3 nieuwsgierige burgerdoden uit omringende gemeenten, die de gevechten van iets te dichtbij wilden meemaken.
  • Na deze gevechten bleven in Kwatrecht en Melle langs de Brusselsesteenweg 45 huizen brandend en of in puin geschoten, achter.

Een foto van de 12 werkmanshuisjes langs de Collegebaan die als represaillemaatregel tegen de bevolking van Melle - Kwatrrecht, doelbewust werden in brand gestoken. (Foto: Boek "Ik zal ze heel mijn leven horen roepen" van Paul Neirinck - originele foto: Arthur Radclyffe Dugmore)

  • Uiteindelijk keerde vrij snel de rust terug in Kwatrecht en Melle. Na de gevechten verbleven de Duitse troepen nog 1 nacht in tenten op de weilanden achter de jongensschool (allicht huidige industriezone Neerhonderd). De Duitse staf vestigde zich in Kasteel de Bueren
  • Een 200 tal Duitse ruiters gingen verder op verkenning op de steenweg tot de Zwaanhoek te Melle (huidige Tuinstraat). Er zouden er ook nog doorgereden zijn tot Gent zelf waar ze zouden ontvangen zijn door de Amerikaanse Consul. Gelukkig bleven alle echte repressailles uit en keerden allen vrij rustig terug richting Kwatrecht.
  • In het huidige MPI te Kwatrecht, toen de Zusters van Liefde te Kwatrecht, worden tijdelijk 1200 Duitsers gestationeerd. Er worden ook in totaal 36 gewonden binnengebracht van de Duits - Belgische gevechten die dag. 4 van hen zijn Belgische gewonde gevangengenomen soldaten.
  • 8 september 1914, rond 7 uur werden de gegijzelde burgers door de Duitsers vrijgelaten. In het algemeen vonden zij hun woning uitgebrand, vernield en geplunderd terug.
  • Meteen na de gevechten bleven nog een 10.000 tal Duitsers achter op Melle - Kwatrecht. De rest trok door in de richting van het Franse Marne-front. De achtergebleven troepen sloegen een tentenkamp op achter de jongensschool te Kwatrecht (huidige industrieterrein Neerhonderd).
  • Rond 9 uur. Op dit uur werd op basis van een de dag voordien verstuurde brief naar Burgemeester Braun van Gent, deze laatste verwacht op het Duitse hoofdkwartier te Oordegem. Bij deze was eigenlijk ook de Belgische bevelhebber van de troepen die hier vochten verwacht maar deze was reeds mee achteruitgetrokken en niet aanwezig.
  • Generaal Böhn logeerde van de vorige ochtend op het kasteel Van Pottelberghe op Kalverhage. Hij zou hier nog rond 7 uur ontbijten en dan doortrekken naar Oordegem voor zijn afspraak met Burgemeester Braun van Gent.
  • Braun meldde zich zoals afgesproken in de brief bij de Duitse voorpost te Kwatrecht en werd begeleid tot de woning van Notaris Schelfhout te Oordegem waar Generaal Böhn zijn generale staf had gevestigd.
  • Dit waren alvast de belangrijkste punten die Braun opgelegd kreeg met als bijkomende Duitse garanties dat de troepen die te Kwatrecht - Melle vochten niet door Gent zouden trekken:
    • Al de nog in Gent aanwezige burgerwachten dienden hun wapens in te leveren.
    • Burgerwachten die aan deze eisen voldeden mochten eventueel terugkeren naar Gent zonder vervolging.
    • Nog gewapende burgerwachten zouden in het Gentse ter plaatse geëxecuteerd worden.
    • De ontwapende burgerwachten zouden onder bevel van de burgemeester taken als politie mogen uitvoeren.
    • De stad Gent diende volgende zaken aan de Duitse troepen aan te leveren als compensatie:
      • 10.000 liter Benzine
      • 1000 liter mineraal water.
      • 150 ton haver
      • 100 fietsen
      • 10 motorfietsen
      • 25 autobanden
      • verbandmateriaal zoals windels, watte, sublimaatpastilles
      • 100.000 Sigaren.
  • Allicht heeft hier ook het feit meegespeeld dat de Gentse Burgemeester Braun wel degelijk origineel Duitse roots had. Braun heeft in elk geval verklaard dat Gent op dat moment mocht beschouwd worden als open stad. Dit hield in dat de Duitse troepen zouden kunnen doortrekken zonder enige weerstand te ondervinden.
  • Daarnaast zal zeker ook meegespeeld hebben dat de troepen die uiteindelijk hier werden opgehouden al flink repressailes hadden uitgehaald naar de burgerbevolking toe en zij dringend werden verwacht als steun voor het op dat moment niet zo vlot lopende Marne-front.
  • (Foto: De oorlogsklok).
Emiel Braun burgemeester Gent 1914
  • Rond 10 uur. speelt zich trouwens nog een situatie af die gelukkig voor de stad Gent geen ergere gevolgen heeft gehad. Er was een auto met 2 Duitsers Gent binnengereden. Deze bleek verloren gereden. In de Sint Pieters Nieuwstraat werd deze opgemerkt door een Belgische Automitrailleur bezet door 3 Belgische soldaten. Een van de Duitsers stapte uit met zijn karabijn in de hand maar werd bijna direct door de automitrailleur onder vuur genomen. De ene Duitser werd zwaar gewond en de andere gaf meteen teken zich over te geven aan de Belgen in de Automitrailleur. Gelukkig voor Burgemeester Braun kon de Amerikaanse consul Van Hee samen met Burgemeester Braun de gemoederen na een terugrit naar Oordegem bij Generaal Böhn bedaren en kreeg het voorval geen verdere gevolgen voor de stad Gent. Wel werd een bijkomende voorwaarde gesteld dat de gewonde Duitser niet mocht beschouwd worden nadat hij het hospitaal zou verlaten, als een Duitse krijgsgevangene. Hij moest overgedragen worden aan de Verenigde Staten en dan vrije doortocht tot Duitsland krijgen.
  • Te Massemen werd in de loop van de dag nog tijdens de mis de pastoor uit de kerk gehaald omdat hij de klokken had geluid. Dit werd door de Duitsers aanzien als "signaal geven" (naar Belgische troepen). Het dispuut kon worden uitgepraat en de pastoor werd vrij snel opnieuw vrijgelaten. Dit zou vrij kort nadien voor maanden in gans het bezette land een verboden iets worden.
  • Bij het doortrekken naar Frankrijk ontruimen de Duitsers ook het huidige MPI te Kwatrecht. Dit gebeurt met het achterlaten van hun gewonden, enkele bewakers en een Duitse arts.
  • 9 september 1914, in de loop van de dag vertrokken ook deze laatste Duitse soldaten richting Frankrijk. Gelukkig voor de inwoners van Kwatrecht en Melle was dit kortstondige verdere verblijf van Duitse troepen zonder nog verdere repressailles. Ook die troepen trokken door in de richting van Noord Frankrijk waar op dat moment de strijd hevig doorging, en nieuwe Duitse steun nodig was.
  • De nog aanwezige gewonde Duitsers in het MPI te Kwatrecht worden overgebracht met ziekenwagens naar Dendermonde. De Belgische gewonden mogen verder verzorgd worden te Kwatrecht. Zij zullen de dag nadien worden overgebracht naar Gent en daar overgedragen worden aan het rode kruis.
  • Alle Duitse troepen waren uit Kwatrecht - Melle verdwenen, de burgers vonden indien ze eerder gevlucht waren, hun huizen in veel gevallen vernield, geplunderd en vaak uitgebrand terug. De brandgeur bleef nog dagen hangen. Op de velden lagen bij de slag gedode koeien en paarden.
  • De rust zou echter in Kwatrecht - Melle, maar 1 maand duren.
  • Wat de Gentse burgerwacht betreft. Deze heeft uiteindelijk nooit echt opgehouden te bestaan of zijn wapens overgedragen. Gelukkig is dit nooit effectief opgevolgd doordat Generaal Böhn vrij snel diende door te trekken in de richting van de Marne. De Gentse Burgerwacht zou in de periode daarna vooral taken vervullen in de zone tussen Gent en Brugge

Opmaken van PV's omwille van de Duitse baldadigheden van 7 september 1914.

  • Bij dit eerste Belgisch-Duitse treffen in de regio Kwatrecht-Melle zouden in totaal een 15 tal Belgische soldaten sneuvelen. Aan Duitse kant moet het dodental rond de 30 hebben gelegen. Er zijn bij repressailes hieronder beschreven ook minimum 10 burgerdoden te betreuren. Enkelen hiervan vielen zelfs aan de overzijde van de Schelde doordat ze vanaf de op dat moment veilig beschouwde oever probeerden te zien wat zich aan de overzijde afspeelde.
  • Na de gevechten van september 1914, vanaf 9 september om juist te zijn, werden 4 dagen lang te Melle officieel PV's opgesteld van de baldadigheden die zich hier hadden afgespeeld van 7 tot 9 september. De meest terugkomende zaken zijn hieronder te vinden:
    • Vele huizen werden na de gevechten één voor één bezocht door Duitse soldaten. In het algemeen was dit onder het mom dat ze op zoek waren naar Belgische soldaten. De eigenaars werden na ondervraagd te zijn, uit het huis gejaagd of tijdelijk gevangen genomen. De woningen werden daarna meestal geplunderd van alles wat bruikbaar was. Hierbij ging de aandacht in eerste instantie naar geld en juwelen maar men bleek in het algemeen ook geïnteresseerd in vlees, voedsel in het algemeen, gewone kledij en zelfs ondergoed. De huizen werden in het algemeen na hun zoektocht in brand gestoken (ook al beweerde men eerst tegen de inwoners dit niet te zullen doen). Ook werden totaal zonder nut op de boerderijen de dieren soms vrijgelaten maar meestal gedood of doodsgeschoten. In het algemeen werden ze dus letterlijk als pesterij afgeslacht. Ook de stallen gingen meestal in de vlammen op.
    • Er zijn ook enkele zeer tragische verhalen gekend van boerderijen zoals dit van de hoeve van Theophiel De Boever. Hier vielen twee Duitsers binnen die ogenblikkelijk zijn eigen zoon (19 jaar) en zijn vriend (18 jaar) neerschoten. Beiden lagen zwaar gewond op de grond en werden daarna door dezelfde Duitsers gedood door ze bijkomend te doorboren met de bajonetten op hun geweer. De rest van de bewoners werd weggeleid naar Wetteren waarna ook de hoeve in brand werd gestoken. Beide gewonden bleven roepend achter in de afbrandende hoeve.
    • Ook de hoeve van Octaaf De Visscher werd doelbewust in brand gestoken terwijl de eigenaars met hun kinderen nog ondergedoken zaten in de kelders. Hun jongste zoon Romain (10 jaar) probeerde uit het brandende huis te vluchten maar werd in de moestuin tijdens zijn vlucht doodgeschoten. Zijn andere zoon zou later blijken omgekomen te zijn bij de hoeve De Boever (zijn zoon was de vriend waarvan daar melding gemaakt in het verhaal). De rest van de inwoners zou in de kelders de brand overleven, haast verstikt door de rook van de brand boven hen.
    • Dit zijn twee verhalen van hoeves maar er zijn er nog heel wat meer in de vlammen opgegaan, zo ook bv de hoeve Fouquaert te Melle. Dit terwijl de eigenaars net zoals heel wat gevangengenomen inwoners van Kwatrecht en Melle met hun handen boven hun hoofd hun lot afwachtten.
    • Het blijkt toch ook geen fabeltje dat de eigenaars van de Blauwfabriek en zijn werklieden werden gespaard door de Duitsers. De eigenaar zelf was van Duitse herkomst. Als ze te weten kwamen dat er een link was met de fabriek werd op die huizen "Brave Leuten" geschreven waardoor die huizen (soms nadien) werden genegeerd bij de verdere repressailles. Het komt er op neer dat het bij sommigen heeft geholpen, bij anderen niet.

Foto's van Schade te Kwatrecht en Melle, te wijten aan Duitse repressailles na de gevechten in september 1914.

  • De meeste schadefoto's die je kan terugvinden van Kwatrecht en Melle uit 1914 dateren allen uit repressailles volgend op bovenstaande gevechten. We beginnen een overzicht van foto's die konden worden gepositioneerd langs de huidige steenweg van Kwatrecht komende en gaan zo verder richting Melle, startend aan de kerk te Kwatrecht. Juist achter de kerk stond op het terrein aanpalend aan de kerk in de richting van de spoorwegovergang het kasteel Lebegue. Dit kasteeltje ging toen volledig op in de vlammen. Het werd nooit meer heropgebouwd.
Foto's uitgebrande kasteeltje: www.erfgoedbanklandvanrode.be - Oude postkaart met intacte kasteel: Replica - Huidige locatie: Google Streetview
  • Iets verderop langs dezelfde kant van de steenweg verdwenen deze twee woningen na september 1914 voor goed uit het Kwatrechtse straatbeeld. De woning met de witte omboordingen is nog duidelijk rechts op deze oude postkaart zichtbaar. Op deze postkaart krijgen we nog een authentiek zicht op de Brusselsesteenweg in de richting van de spoorwegovergang. De uitgebrande woningen stonden ongeveer een 200 tal meter voor de spoorwegovergang op de rechter kant. (Oude foto links: www.kwatrecht.be - Postkaart rechts: Nels)
  • Bovenstaande woning was te zoeken juist voor de huidige spoorwegviaduct. De zoektocht naar deze ruïne wordt natuurlijk vermoeilijkt omdat de foto allicht niet is van direct na de gevechten maar reeds enkele maanden nadien. De vernielde woningen naast de woning op de foto zijn namelijk reeds volledig afgebroken. (Oude foto: Boek "De Eerste Wereldoorlog op grondgebied Quatrecht - Rolande Van Heden"). De foto links is een oude postkaart en de nog bestaande woning is de lagere woning achter het verdwenen hogere huis rechts op dezelfde kaart (Postkaart: Replica). De onderste foto rechts is dezelfde locatie nu op Streetview.
  • Dit was toen het zicht op de toenmalige spoorwegovergang. Op de achtergrond zicht om de beschadigde woningen er juist achter. (Foto links: Replica - Foto rechts: Google Streetview).
  • De omgeving juist achter het station van Kwatrecht (richting Melle) werd zwaar aangepakt door de Duitsers qua repressailles. Men vindt er wel wat verschillende foto's van terug.
  • Foto boven: Een zeer bekende foto is deze groep poserende Duitse soldaten. Deze was nog niet opgetrokken met een viaduct zoals het nu het geval is. De viaduct werd pas gebouwd in 1938. Achter de viaduct rechts lag het Café "In Vlaanderen - A. Van Wanzeele - Van Den Hende". Dit café ging net zoals de ganse rij huizen achter het café langs de steenweg in vlammen op als onderdeel van Duitse repressie na onverwachte weerstand te Kwatrecht - Melle in september 1914. (Foto: forumeerstewereldoorlog.nl).
  • Foto's midden: De linker foto toont dezelfde puinhoop en maakt deel uit van een postkaartenreeks met schade van september 1914 te Kwatrecht - Melle (Foto: Replica). De rechter foto is een minder bekende foto met opnieuw een aantal Duitsers poserend voor het puin (Foto: Replica).
  • De onderste foto links is dezelfde locatie anno 1905 zoals terug te vinden op een oude postkaart (Postkaart: Replica). De foto rechtsonder toont de huidige situatie. Allicht is geen enkel huis nog identiek met wat op de andere foto's in puin is te zien (Foto: Google Streetview)
  • De volgende foto's zijn van een woning die ook op achtergrond rechts van vorige foto's al te zien is. Dit betreft de woning Lammens. Dit stond ook bekend als het posthuis van Kwatrecht.
  • Ook hier zie je dat hoe recenter de foto, hoe minder intact de woning wordt. Zo is bij de recentere foto's opnieuw al een ganse beuk boven een grote poort, ingestort. (Foto linksboven: Replica - Rechtsboven: Google Streetview - Linksonder: forumeerstewereldoorlog.nl - Rechtsonder: www.kwatrecht.be)
  • De volgende beschadigde woning stond aan de overzijde van de weg en bestaat heden ook nog altijd. Dit was vroeger de Kloeflederuitsnijderij te Melle. De woning is trouwens populair op oorlogsfoto's. Men kan ze namelijk ook nog terugvinden gefotografeerd kort voor de meidagen '40 terwijl Belgische Cavalerie voorbijtrekt.
  • (Bovenste postkaart: Replica) - onderaan links is een postkaart van de steenweg anno 1910 (Postkaart: Replica) - Rechtsonder is een actueel beeld van dezelfde locatie (Foto: www.bunkergordel.be).
  • We verplaatsen ons nu tot waar de huidige Collegebaan schuin rechts wegloopt van de huidige steenweg. Dit was echter de originele steenweg. Het rechtdoor lopende gedeelte van de huidige steenweg is pas jaren later rechtgetrokken. Dat dient te worden gesitueerd in de jaren '50.
  • Ter hoogte waar de huidige Collegebaan afdraait van de doorgetrokken steenweg zouden heden midden op de steenweg deze ruïnes gestaan hebben.Nu vindt men daar de gebouwen van Ilvo. Ook hier stond een volledig rij uitgebrande huizen. Rechts het intact gebleven café "De Voerman". (Foto boven: Foto terug gevonden in het museum van de IJzer. Ter plaatse wist men blijkbaar niet waar deze diende gesitueerd te worden. - 2e rij links: Replica - rechts: Google Streetview van actuele situatie. De twee foto's daaronder komen uit het boek "Ik zal ze heel mijn leven horen roepen" van Paul Neirinck.) Toen het ramptoerisme de eerste dagen floreerde, stond er aan de kop van de 8 huisjes een houten deur met daarop het opschrift geschilderd: "Voor de slachtoffers van de brand van Melle". Let op de foto's van deze huisjes zijn soms vrij verwarrend met deze van de 12 huisjes die kort hiertegen ook werden in brand gestoken.
  • Aan de overzijde ter hoogte van de binnenhoek van huidige Collegebaan en Brusselsesteenweg stonden bovenstaande woningen. In deze woningen zouden zich bij de eerste slag om Melle in september 1914 afgrijselijke taferelen afgespeeld hebben. Er zouden 2 burgers laffelijk neergeschoten zijn door Duitse sluipschutters. De woning zelf werd daarna in brand gestoken of geschoten.
  • Je ziet duidelijk opnieuw dat hoe recenter de foto wordt, de woning zelf nog verder aftakelt. Op het einde dienden zelfs de gevels bijkomend gestut te worden en was de middenbeuk volledig ingestort. (Foto's 2e rij: Replica - 3e rij links: De oorlogsklok - 3e rij rechts: www.kwatrecht.be. De onderste foto is dan opnieuw van de fotoreeks "In Vlaanderenland" en dateert uit de periode dat het oorlogstoerisme ook daar al opnieuw was verdwenen (Collectie De Graeve)
  • Zeer kort tegen bovenstaande woningen stond ooit een lintbebouwing van 12 arbeidershuisjes die allen in brand werden gestoken en totaal uitgebrand achterbleven na september 1914. Ook van deze is heden totaal niets meer terug te vinden alhoewel ze na WO I allen nog heropgebouwd geweest zijn. Allicht zijn deze 12 uitgebrande huisjes van de meest gefotografeerde om de schade op Melle aan te duiden. Foto's hiervan verschenen zelfs in buitenlandse pers om de barbarij van de Duitsers te Melle aan te duiden.
  • Dit zijn allicht de foto's het kortst na de vernielende dagen in september 1914 genomen. Je kan het zien omdat het eerste huisje op de hoek op dat moment zijn zijgevel nog had. Dat was trouwens origineel een caféetje, genaamd "in de 12 huizen bij De Saedeleer". De onderste foto is trouwens van een fotoreeks met oorlogsschade te Melle, gekend als "In Vlaanderenland". Deze foto is genomen geruime tijd nadat de volktoeloop al opnieuw was gestopt. (Collectie De Graeve)
  • Bovenaan: artikeltje uit de War Illustrated van 17 Oktober 1914 over de schade aangericht op grondgebied Melle - (2e rij links- en rechtsboven: Replica), De rechter foto is trouwens opnieuw een postkaart. (Foto linksonder: Collectie F. Odberg). De foto rechtsonder geeft u een idee waar deze huisjes ooit stonden (Google Streetview).
  • Bij foto's iets later genomen valt het op dat het eerste huisje reeds gedeeltelijk gesloopt blijkt. Wat ook op de foto's van deze huisjes meteen duidelijk wordt, is het ramptoerisme dat letterlijk plaats vond, komende van Gent om het oorlogsgeweld dat in Melle plaatsvond, te komen begapen.
  • (Foto's boven: Replica - Foto onder: The Daily Mirror).
  • Nog 2 foto's van de ramptoeristen te Melle, beiden in het formaat van postkaarten (Beiden: Replica)
  • Twee zeer interessante postkaarten zijn deze. Men ziet er opnieuw de fameuze huizenrij maar ook wat veel interessanter is, loopgraven in de velden rechtover deze woningen. Dit was zo goed als zeker een Belgische loopgraaf, haaks op de Collegebaan. (Postkaarten: Replica)
  • Ook nog courant teruggevonden foto's zijn deze van een Belgische Caisson die totaal vernield in een gracht ligt, aan de overzijde van de weg ter hoogte van deze 12 huisjes. Een Caisson was een kar die de munitie vervoerder horende bij een stuk artillerie. In dit geval zal dit 1 van de Caissons zijn geweest, horende bij de 4 artilleriestukken die de Belgen hier ter beschikking hadden afkomstig van de Brusselse burgerwacht. (Foto's: Replica)
  • Nog iets verderop richting centrum Melle, tussen de huidige collegebaan en de doorgetrokken Brusselsesteenweg, stond ooit onderstaand kasteeltje.
  • Dit kasteeltje stond gekend als villa Ten Bergh. Op postkaarten met het puin van Melle in september 1914, vindt men het steeds terug als het kasteel van (Notaris) Mr Roland. Ook deze villa werd totaal verwoest en verdween daarna voorgoed uit het straatbeeld. Het kasteeltje werd doelbewust in brand gestoken omdat er zich Belgische soldaten zouden verschanst hebben en van daaruit de Duitsers onder vuur hadden genomen. In praktijk is het allicht militair enkel in een latere fase van de gevechten gebruikt door de Duitsers om de Belgische stellingen te beschieten vanuit de ramen boven.
  • De voorzijde van dit kasteeltje zat gericht op de huidige Brusselsesteenweg die toen dus officieel nog niet bestond. Allicht was er dus toen een langere oprijlaan die deels zal gelopen hebben waar de steenweg nu loopt. (Foto links: F. Odberg - Foto rechts: Replica)
  • De meeste foto's die men van dit kasteeltje vindt zijn in de vorm van postkaarten en tonen de achterzijde van het gebouw. Het kasteel bestond uit een hoofdgebouw en een kleiner bijgebouw. (Foto's links- en rechtsboven, 2e rij links: Replica - 2e rij rechts: De Oorlosklok - Rechts boven, 2e rij: F. Odberg) Volledig onderaan: Uit postkaartenreeks "In Vlaanderenland" (Collectie De Graeve).
  • Ongeveer op dezelfde hoogte van de de huidige steenweg maar aan de andere zijde tussen huidige Brusselsesteenweg en spoorlijn stond ooit de hoeve De Visscher. Ook deze hoeve werd zoals hogerop in het strijdverslag reeds gemeld, in brand gestoken en brandde volledig uit. De hoeve is nooit meer op die locatie heropgebouwd.
  • (Foto's linksboven en rechtsonder: Replica - Rechtsboven: www.bunkergordel.be - Linksonder: F. Odberg)
  • Ook het Jezuïtencollege van Melle bleef niet onbeschadigd achter. Op het eerste zicht was de schade beperkt. Toch was er heel wat schade van projectielinslagen, enkele vernielde daken door inslaande obussen en zeker ook niet te vergeten, schade door plunderingen van Duitse troepen.

boven: Luchtfoto van het College van Melle (postkaart) - Links onder: Goed zichtbare schade aan de daken van de stallen van de hoeve bij het college. Rechts onder: 1 obus vloog zelfs binnen doorheen de zijwand van een van de kamers van de paters zoals op deze foto duidelijk te zien (Onderste foto's: Boek P. Neirinck)

  • Er zijn op het moment nog wel heel wat foto's met puin dat ik nog niet heb kunnen positioneren. Er wordt nog gepoogd deze in de toekomst nog toe te voegen na verder onderzoek van de mogelijke locaties.

De streek zou alsof het nog niet erg genoeg was met de schade die er werd achtergelaten na de gevechten geteisterd worden door 2 zaken:

  • Plunderingen van de leegstaande en vaak deels vernielde woningen. Dit ging dan vaak nog samen met vandalisme tegen de hier en daar opgerichte Duitse veldgraven.
  • Ramptoerisme begint de streek te teisteren. Iedereen wou toch met eigen ogen aanschouwen welke onmensen de Duitsers wel waren geweest te Kwatrecht en Melle. Ook strijkt massaal de internationale pers toe om de schade te fotograferen. Er ontstaan verschillende officiële postkaartenreeksen met schadefoto's uit de regio.

Dat persberichtgeving toen ook niet altijd even betrouwbaar was maar deel uitmaakte van de propaganda mag blijken uit deze foto van een nep-executie van een zogezegde spion tussen de uitgebrande huizen te Melle. Dit zijn allicht de 12 of de 8 arbeiderswoningen die er in brand werden gestoken enkele dagen voordien. De foto toont een nep-executie (alles is in scene gezet). De foto verscheen op 10 Oktober 1914 in de Daily Mirror om de gruwel van de oorlog in België in Groot Brittannië te proberen aantonen.

Vervolg op deze link: 2e Slag voor Melle - Kwatrecht - 9 tot 11 oktober 1914

Bron: Voor het opmaken van bovenstaand verslag werden onder andere onderstaande naslagwerken gebruikt, waarvoor dank.

  • http://forumeerstewereldoorlog.nl dat zelf zijn verhaal samenstelde uit onderandere onderstaande werken:
    • La Brigade Jean Le Gouin (1917).
    • Fuseliers de Dixmude - George Le Bail.
    • Dixmude - Charles Goffic (1915).
    • De IJzerslag 1914 - Marcel Senesael (1964).
  • Histoires des Troupes Territoriales en Belgique en 1914 - Groupement Clooten
  • Melle 1914-1918, 1940-1944 - Georges Van Oostende.
  • De Eerste Wereldoorlog op grondgebied Quatrecht - Rolande Van Heden.
  • Ik zal ze heel mijn leven horen roepen - Paul Neirinck 2014