Duitse WO II bunkers op het grondgebied Mariakerke en Wondelgem

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links

Vestingsbouw directe omgeving Gent.

Overzicht van de Duitse WO II structuren gebouwd te Mariakerke en Wondelgem

De structuurtjes waarvan in deze reportage sprake, zijn allen terug te vinden in de zone ingesloten tussen de Brugsevaart en centrum Wondelgem. Als noordgrens van de zone waar nog structuurtjes te vinden zijn en waar gekend is dat er waren, is er de huidige Industrieweg, de R4. De centrale as waarrond de meeste structuurtjes zijn opgetrokken, is de Groenestaakstraat te Mariakerke. Deze straat gaat over in de Botestraat op grondgebied Wondelgem.

Duitse bunkers op grondgebied Mariakerke - Wondelgem

Het centrale punt is zonder meer het kasteel Carpentier, nu beter gekend als het Kollekasteel te Mariakerke. Bij dit kasteel zouden er ooit 2 volledig in gewapend beton opgetrokken LS-bunkers gestaan hebben. LS-bunkers zijn "Luftshchutz bunker". Deze dienden bescherming te bieden bij eventuele aanvallen uit de lucht.

Een eerste van deze twee bunkers stond op het terrein tussen de Groenestaakstraat en het Kollekasteel. Deze bunker werd gesloopt beginjaren '90. Van deze bunker zijn nog wel wat foto's terug te vinden. Een tweede gelijkaardige bunker zou achteraan het kasteel hebben gestaan maar van dit exemplaar vindt men totaal geen gegevens meer terug. Voorlopig vind ik ook niemand terug die dit tweede exemplaar effectief kan bevestigen of correct plaatsen op het huidige terrein, ook de huidige eigenaars van het Kollekasteel niet die er nu toch al 40 jaar wonen. Indien deze er ooit heeft gestaan moet hij in elk geval al tientallen jaren verdwenen zijn. De tweede bunker achter het Kollekasteel wordt trouwens door de ene beschrijving wel vermeld en door de andere niet. Echt 100% zeker is zijn bestaan dus op het moment ook niet.

Alle andere ooit bij deze stelling gebouwde structuren waren in baksteen opgetrokken manschappenverblijven. Daarnaast hadden ze een plat dak van een kleine meter dik gewapend beton met hierdoor meestal enkele bakstenen schouwen.

Het valt wel op dat de gewapend betonnen structuren enkel terug te vinden waren aan het centrale punt, het Kollekasteel. De bakstenen structuren waren meestal terug te vinden in de directe nabijheid van lokale kasteeldomeinen. Dit waren op grondgebied Mariakerke opnieuw het Kollekasteel dat toch van het geheel dient gezien te worden als het zenuwcentrum van de ganse stelling. Daarnaast zijn er nog structuren te vinden bij het kasteel Story langs dezelfde Groenestaakstraat en het kasteel Kervijn tegen de R4. Op Wondelgem vindt men er ook terug bij het domein Vyncke Bovijn bij het bijhorende kasteel.

Alle structuren zijn in elk geval door Duitse soldaten bezet en gebruikt geweest ondanks dat allicht heel wat soldaten de voorkeur zullen gegeven hebben aan een warmere verblijfplaats in één van de eigenlijke kastelen zelf. De structuren zullen dan zeker ook tijdens de bezetting niet zo intensief gebruikt zijn als waarvoor ze eigenlijk voorzien waren.

Wanneer zijn deze structuren gebouwd en wat was hun functie

Van de betonnen bunkers zou de bouw reeds gestart zijn in 1942 en na veel vertragingen maar beëindigd geraakt zijn in de loop van 1943. De gecombineerd baksteen - betonnen structuren zouden pas vrij laat zijn gebouwd, namelijk rond maart 1944. Dit betekent dus dat ze toch maar een beperkte periode effectief gebruikt kunnen zijn geweest als je weet dat de regio is bevrijd in september 1944.

De ganse stelling waar hier nog beperkt wat restanten van terug te vinden zijn op Mariakerke maakten deel uit van het 89e Duitse Legerkorps (89e AK). Dit had zijn eigenlijke hoofdkwartier in Antwerpen in een bunker die nu nog altijd gebruikt is als het Bunkermuseum, gelegen langs de Acasialaan in het Middelheimpark.

Dit 89e Legerkorps stond vanaf 1943 in voor de verdediging van de Scheldemonding. KVA 1 was bevoegd voor de verdediging van Walcheren, KVA 2 voor de zone Terneuzen tot Blankenberge, KVA 3 voor de kuststrook van Blankenberge tot de Franse grens.

Hun reserve hoofdkwartier voor mocht Antwerpen in de problemen komen was gevestigd op Gent. Het fameuze Kollekasteel te Mariakerke was in dat geval hun reserve hoofdkwartier. Dit verklaart ook meteen waarom in de directe regio zoveel bijkomende manschappenverblijven werden opgetrokken.

Beschrijving van de ooit aanwezige structuren

De reeds verdwenen betonnen LS-bunker(s) aan het Kollekasteel te Mariakerke.

Verdwenen bunker Kollekasteel Mariakerke

Op het terrein van het Kollekasteel zouden er volgens de ene 1, volgens de andere ooit twee van dergelijke structuren gestaan hebben.

1 van de structuren is via de foto hierboven vrij correct te plaatsen. Dit is de bunker die pas in de jaren '90 werd gesloopt. De andere bunker zou meer achteraan het kasteel gestaan hebben en al vele tientallen jaren voorheen zijn gesloopt. Van die bunker zijn ook tot op heden totaal nog geen foto's opgedoken. (Foto en grondplan: Collectie J. De Baets)

Het grondplannetje is eveneens een doorgegeven schets gezien ik de bunker ook nooit meer zelf heb gezien. Details over de binnenkant moet ik u dus ook schuldig blijven. Wel herken je toch de vrij typische Duitse opbouw. De binnenzijde zal qua uitzicht allicht vrij sterk gelijkend zijn geweest met de LS-bunker die nu nog altijd te vinden is op de toenmalige terreinen van het vliegveld van Sint Denijs Westrem, heden Maria-Middelares hospitaal te Gent.

Lokatie 1e bunker (noordelijk van Kollekasteel) en vermoedelijke locatie van de 2e en indien hij al bestaan heeft, al veel langer verdwenen Duitse LS bunker. Deze moet in dat geval zuidelijk van het kasteel gelegen hebben maar de exacte locatie is voorlopig niet meer gekend. Allicht was hij dus te zoeken tussen het kasteel en de huidige Unescolaan.

De manschappenonderkomens (combinaties baksteen en beton)

Deze structuren waren vrij talrijk te vinden in de aangeduide zone. Bij de inventarissatie van 2018 konder er nog 13 van de ondertussen 31 gekende locaties teruggevonden worden.

Waar stonden/staan deze bakstenen structuren

Bunkers nabijheid Kollekasteel Mariakerke Gent

Zuidelijk van de Groenestraatstraat, in de buurt van de Eeklostraat, ter hoogte van het Kollekasteel stonden er heel wat van deze bakstenen structuren. Bij een eerste zoektocht in 2008 werden in totaal nog 11 locaties gevonden waar er ooit bunkertjes zuidelijk van de Groenestaakstraat zouden gestaan hebben. In 2008 bestonden er hiervan nog 7. Bij een herinventarisatie in 2018 was dit jammer genoeg al opnieuw gereduceerd tot 5. Het is hier dus opnieuw jammer genoeg een reportage waaruit mag blijken dat er al te vaak weinig respect is voor dergelijk type van militair erfgoed.

Gebruikte kleurencodes hierboven:

  • Bleekblauw = Betonnen LS-bunkers
  • Wit = nog bestaande manschappenverblijven
  • Rood = reeds voor 2008 gesloopte manschappenverblijven
  • Oranje = tussen 2008 en 2018 nog gesloopte manschappenverblijven.

Gekende locaties:

  • 3 structuren in boomgaard, rechts van Eeklostraat en zuidelijk van Groenestaakstraat. Deze bestaan nog alle 3.
  • Links van deze Eeklostraat waren er toen alvast 2 gesloopt. Enkel de bunker ingebouwd onder de woning op nr 89 bestaat nog altijd.
  • Rechts naast het Kollekasteel waren er eveneens al twee gesloopt
  • In de achterhoek van het domein van het Kollekasteen tegen de Kollekasteelstraat stond toen nog een structuurtje dat allicht rond 2010 werd gesloopt.
  • Op de oprit van een woning op de Groenestraakstraat nr 62 staat nog altijd een structuurtje.
  • Op de hoek van Groenestaakstraat en Albert Dürerlaan is er dan opnieuw in die tussenperiode nog een gesloopt.

Ter hoogte van het domein Vyncke Bovyn

Bunkertjes Wondelgem kasteeldomein Vyncke Bovijn
  • Op dit domein zelf liggen nu nog altijd 4 bakstenen structuren.
  • Iets noordelijker op het kruispunt van Botestraat en Vrouwenstraat staat nog het voorlopig meest noordelijk gekende exemplaar. Dit betreft trouwens een manschappenbunker gecombineerd met een extra garage. Sommigen bestempelen dit ook als een aparte veldkeuken.
  • Op het terrein ligt rechtover het kasteel op een heden als grasplein uitgewerkt terrein nog een merkwaardige betonplaat met dezelfde afmetingen als een dergelijk bunkertje. Vermoedelijk is dit nog de betonnen grondplaat van een eveneens verdwenen schuilplaats.
  • Let wel op, in het bos zit ook nog tussen de 2 aangeduide structuren tegen de Lusthoflaan een als grot uitgewerkte structuur. Dit is geen bunker maar een oude ijskelder horende bij het kasteel en de bijhorende vijver.

Ter hoogte van de Eeklostraat, overzijde Kollekasteel.

Verdwenen manschappenverblijven Mariakerke noordelijk van Groenestaakstraat en het Kollekasteel

Gekende locaties:

  • Voorlopig is er op deze zijde van de Groenestaakstraat maar 1 structuurtje nog terug te vinden. Dit bevindt zich volledig op de achterhoek van het domein horende bij Kasteel Story.
  • Rondom de Eeklostraat waren hier maar liefst 11 structuren gekend die allen voor woonuitbreidingsgebied zijn moeten wijken.

Tegen de huidige R4, kasteeldomein Kervijn.

Kasteeldomein Kervijn

  • Het bijhorende kasteel was bij de prospectie in 2008 volledig uitgebrand. Op dat domein waren toen nog 2 structuren aanwezig. Deze bestaan anno 2018 beiden nog altijd.

Nog andere structuren deel uitmakend van deze Duitse stelling

Dit betreffen enkel 2 loodsen die ooit zouden gestaan hebben tussen de Groenestraakstraat en de Vijverstraat in de directe nabijheid van de Brugsevaart. Dit zouden 2 loodsen geweest zijn van 12 meter op 50 meter. Voorlopig ontbreken alle verdere details over deze loodsen zelf en hun bijhorende functie binnen het geheel.

Gebruikte externe bronnen

  • Buskruit en Sauerkraut - Materiele oorlogsbronnen in Gent - Georges Antheunis en Marie Christine Lalemant - p103.
  • Gent - September 1944 - J.P. Marchal
  • Informatie doorgekregen via Mr Jos De Baets - Mariakerke
  • Informatie over de functie van deze structuren verkregen via Mr Alain Van Geeteruyen.