De Duitse bunkerlinie - De Hollandstelling - Wereldoorlog I.

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links

De Hollandstellung

Het ontstaan van de Hollandstellung

  • Vanaf het begin van de Duitse bezetting van het grootste gedeelte van België in oktober 1914, werd reeds van Duitse hogerhand beslist de vesting Antwerpen opnieuw militair in te richten. Van de 33 originele forten en schansen van de Antwerpse buitenring, waren er 13 onbeschadigd in Duitse handen gevallen. De andere forten werden op korte tijd door Duitse firma's en arbeiders hersteld.
  • Het geheel werd echter niet meer hersteld als een kring rondom Antwerpen. Men ging enkel de forten herstellen die functioneel waren in de op dat moment voorziene mogelijks bedreigde kanten voor de Duitse bezetter. Deze zones werden ook versterkt met extra te bouwen bunkers tussen de reeds bestaande forten en schansen.
  • Een eerste verdediging van het Belgische grondgebied ontstond door de aanleg van de fameuze "dodendraad". Een grensbeveiliging onder hoogspanning die diende te verhinderen dat er nog vlot ongecontroleerd transport van personen of goederen kon plaats vinden tussen het bezette België en Nederland. In de beginfaze betrof dit een afspanning met prikkeldraad die weinig of geen rekening hield met bestaande dorpen, sociale en economische gevolgen. Deze afspanning was volledig uitgewerkt tussen Knokke en Aken vanaf de zomer van 1915.
  • In een tweede faze werd deze draadhindernis aangepast naar een driedelige draadversperring. De binnenste en buitenste draad waren een klassieke prikkerdraad. De centrale draadversperring stond sommige momenten onder hoogspanning. Deze afspanning was volledig operationeel vanaf de tweede helft van 1916. Deze vorm van grensafsluiting zou in de volksmond bekend worden als "De Dodendraad". Meer details over deze dodendraad op deze link die zeker niet los van deze Hollandstellung zal kunnen bekeken worden in sommige grensgebieden.
  • Vanaf de lente van 1916 ontstond van Duitse kant effectief de vrees dat er wel eens een geallieerde landing zou kunnen plaatsvinden vanuit het neutrale (en niet aan de oorlog deelnemende) Nederland. Hierdoor zouden mogelijks de Duitse luchtmachtbasissen en vooral het Duitse Westfront langs de achterkant aangevallen kunnen worden. Omdat het Duitse offensief aan de IJzer was uitgedraaid op een stellingenoorlog, werd van Duitse kant onderstaand verdedigingsstelsel verder uitgewerkt. Er is duidelijk enerzijds links het vastgelopen loopgravenfront op te zien doorheen Noord-Frankrijk tot aan de Belgische kust tot aan de IJzer nabij Nieuwpoort. Tussen Nieuwpoort en Knokke kreeg men dan een aaneensluiting van kustverdedigingen. In Knokke ging dit dan over in een grensverdediging, hier duidelijk bestempeld als de Hollandstellung.
Schets van de in België voorziene verdedigingsstelsels zoals hierboven beschreven. Deze schets is terug te vinden in de studie uit 1937 van de Duitse kolonel Biermann. (Schets: Boek "De Hollandstellung - Hans Sakkers)
  • Vanaf de herfst van hetzelfde jaar werd daarom gestart met de bouw van een versterkte linie gericht op Nederland. Deze versterkte linie liep van het Zwin in Knokke tot de overstromingsgebieden te Vrasene waar deze stelling zou aansluiten bij een nog op te trekken bunkerlijn Steendorp-Vrasene (Die Westabschnitt). De linie was op die manier ongeveer 75 kilometer lang. Deze specifieke verdedigingslinie werd de Hollandstelling genaamd.
  • Daarnaast werden er rondom Antwerpen 3 zones versterkt uitgewerkt:
    • Aan de noordelijke kant was dit de zone tussen de Schelde en het kanaal naar Turnhout. (Stelling Antwerpen-Turnhout - Die Nordabschnitt)
    • Westelijk de zone tussen het fort van Steendorp en het overstromingsgebied ten noorden van Vrasene (Die Westabschnitt)
    • Meer zuidelijk had men nog de zone vanaf de noordwestkant van het fort van Bornem tot voorbij het kanaal van Willebroek tot de wijk Blaasveld. (De weinig bekende Südabschnitt)
  • In het totaal richt de Duitse bezetter over al deze zones dus heel wat bunkers op:
    • Tussen het Zwin in Knokke en het overstromingsgebied in Vrasene (De Hollandstellung) werden in totaal 411 bunkers gebouwd.
    • Tussen de verschillende Brialmontforten van Antwerpen werden nog eens 830 bunkers gebouwd (West- en Südabschnitt).
    • Van Schoten tot het kanaal van Turnhout (Nordabschnitt) werden nog eens 132 bunkers gebouwd.
  • Op die manier werden er in het grensgebied van België en Nederland en tussen de Antwerpse forten alvast zo een 1373 Duitse bunkers gebouwd om een geallieerde aanval via het Neutrale Nederland te verhinderen.
Situatieschets Duitse herinrichting Antwerpen in 1917

(Schets van de Duitse schuilplaatsen rond Antwerpen in 1917 - De Duitse bunkerlinie van Steendorp Vrasene 1917 - Raymond Van Meirvenne)

  • De gevreesde geallieerde invasie vanuit het neutrale Nederland is er uiteindelijk nooit gekomen.

Algemene info bij de bouw van de Hollandstellung

  • De eerste bunkers van de Hollandstellung werden gebouw vanaf juni 1916 op de zone vanaf het Zwin tot de noordkant van het Leopoldkanaal te Maldegem. De bunkers in die zone werden gebouwd door de Duitse Marine.
  • Het zou zeker nog een jaar duren vooralleer de bouw van de rest van de linie vanaf de zuidkant van het Schipdonkkanaal tot in Vrasene zou starten. Die bunkers werden gebouwd door de Duitse landmacht, meer specifiek het Duitse 4e Leger.
  • De totale lengte van de bunkerlijn vanaf Knokke tot Vrasene zou ongeveer 65.5 km bedragen.
  • In de zone van Zwin tot de noordkant van Strobrugge-Maldegem stonden origineel 133 bunkers op een strook van 18 km lengte. Op die manier stonden er ongeveer 7 à 8 bunkers per km. Van deze zone bestaat geen echte oudere detailtelling wat een vergelijk met nu wel zou vergemakkelijken.
  • Vanaf Strobrugge tot het kanaal van Gent-Terneuzen stonden op een zone van amper 24 km maar liefst 221 bunkers. Op die manier kwam je al snel aan 9 à 10 bunkers per km. Dit was de sterktst bebunkerde zone van de Hollandstellung. Op basis van een telling uitgevoerd rond 14 september 1921 werd tot deze aantallen gekomen:
    • Maldegem - 8 bunkers
    • Sint Laureins - 9 bunkers
    • Adegem - 5 bunkers
    • Eeklo - 65 bunkers
    • Lembeke - 41 bunkers
    • Oosteeklo - 24 bunkers
    • Ertvelde - 45 bunkers
    • Kluizen - 16 bunkers
    • Evergem - 6 bunkers
    • Assenede - 2 bunkers
  • Vanaf de overzijde van het kanaal Gent-Terneuzen liep de linie veel minder zwaar uitgebouwd door met nog eens 57 bunkers over nog eens 28 km wat ongeveer neerkwam op 2 bunkers per kilometer. Op basis van dezelfde telling kwam men toen tot dit detail:
    • Mendonk - 6 bunkers
    • Sint Kruis Winkel - 2 bunkers
    • Zaffelare - 11 bunkers
    • Moerbeke - 3 bunkers
    • Lokeren - 1 bunker
    • Eksaarde - 13 bunkers
    • Sinaai - 4 bunkers
    • Stekene - 3 bunkers
    • Kemzeke - 3 bunkers
    • Sint Gillis Waas - 5 bunkers
    • Vrasene - 6 bunkers
  • Op die manier zou de volledig Hollandstellung ongeveer 411 bunkers moeten geteld hebben.

Bronnen gebruikt voor deze webpagina:

  • De Duitse bunkerlinie van Steendorp Vrasene 1917 - Raymond Van Meirvenne.
  • Buskruit en Sauerkraut - een uitgave van het Gentse stadsarchief.
  • Agentschap Onroerend Erfgoed 2017: Hollandstellung https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/127073 (geraadpleegd op 19 augustus 2017).
  • De Hollandstellung - Hans Sakkers, Johan den Hollander en Ruud Murk - 2011.

De Hollandstellung