Intern Bunkernummer
KH M 18
Lokatie
Knokke Heist
Toegankelijkheid
Volledig vrij maar enkel bezoekbaar met toelating van de eigenaar
Aantal kamers
2 toegangen, open gang en bunkerkamer
Type bunker
Manschappenverblijf
Routebeschrijving om deze bunker te vinden:
  • Zoek de kruising van Retranchementstraat en Burkeldijk.
  • Op dat moment sta je al aan het stuk gekend als Fort Hazegras en zal je een weiland doorkruist met een waterloop zien die voorheen ook al een militaire functie had als onderdeel van de Cantelmolinie.
  • Men ziet er nog een aantal grotere structuren liggen alsook heel wat kleinere structuren en ook nog 2 Duitse FLAK-opstellingen uit WOII. Let op, op dat weiland staat zowel WOI als WOII door elkaar.
  • Aan de overzijde van de Burkeldijk staan nog heel wat structuren, allen Duits en WOII.
  • De bunker KH M 18 ligt nu aan de overzijde van de weg Retranchementstraat achter de hoeve die u op de linker kant kunt zien staan, kijkend in de richting van Nederland.
  • Er staat op uw linker kant voor de hoeve een gelijkaardige bunker, dat is de bunker KH M 19.
  • Deze bunker staat meer achteraan links, tegen het fietspad achter de hoeve.
Oude Bunkerkaarten en nummeringen van toepassing voor deze bunker
  • Omdat er van de structuren van de Hollandstellung niet echt een eenduidige nummering bestaat, is het natuurlijk vervelend dat deze die er mogelijks al van bestaan op de duur allen door elkaar worden gebruikt en we op de duur het bos door de bomen van nummeringen niet meer zien staan. Dit zijn alvast de nummeringen die ik ken van deze bunkers:

Kaart: de Hollandstellung - Sector Marinegedeelte

De moeilijkheid bij deze kaart, is dat ze niet altijd nummert per structuur maar soms per cluster van structuren. Dit vermoeilijkt natuurlijk het weten of men alle structuren wel degelijk heeft gevonden.

(Kaart: Collectie Alain Van Geeteruyen)

Deze structuur zal inbegrepen zijn in (14) en omvat ook nog de 2e gelijkaardige structuur, hier intern genummerd als KH M 19. De structuur is te beschouwen als 1 van 2 manschappenbunker van "Stützpunkt Heinrich" aan de noordkant van de Retranchementstraat. De voorgaande structuur niet deel uitmakend van Stützpunkt Heinrich is de manschappenbunker met open mitrailleuropstelling KH M 14 (15++). De eerstevolgende structuur geen deel uitmakend van "Stützpunkt Heinrich" zal een verdwenen bunker langs de Cantelmolinie KH M 31 (11++) zijn.

Huidig kadastraal perceelnummer waar de bunker bijhoort en werd gebouwd:
  • Gemeente Knokke Heist, Sectie G, kadastraal perceel 751f (gedeeltelijk) - de bunker heeft geen apart kadasternummer

Kadasterschets detail en luchtfoto.

Op deze luchtfoto met de kadasterpercelen op, zie je de bunker liggen op een perceel dat globaal het nummer G751f draagt. De beide bunkers zijn er wel degelijk op aangeduid als afgesloten ruimtes en in het wit aangeduid.

Meer details over de originele eigenaars en de aktes behorende bij deze bunker:
  • De originele eigenaars van locaties waar Duitse bunkers werden gebouwd, werden niet zoals bij de bouw van Belgische bunkers in het interbellum onteigend. Zij hadden gewoon pech en de Duitse bezetter eigende zich de grond toe en bouwde er op wat hij er wilde opzetten. Men had daar als burger weinig over te klagen en kreeg dus op die manier een In veel gevallen giftig Duits cadeau.
  • Na de oorlog werden deze bunkers dan ook automatisch opnieuw eigendom van wie er origineel eigenaar van was voor de opeising gezien zij daar nooit voor onteigend waren.
  • Zeer zelden zijn daar na de oorlog van Belgische kant schadevergoedingen voor betaald omdat de aanwezigheid van de structuren soms wel meer dan storend was voor de originele eigenaars of omdat de structuren interessant waren om over te nemen als Belgische bunkers naar de toekomst toe (is zelden gebeurd voor alle duidelijkheid)
  • Het stond de eigenaars dan ook, zeker in de beginperiode na WOI, vrij daar mee te doen wat hij wou, al was afbreken zelden een optie omdat daar zeker op die momenten de middelen niet toe bestonden.
  • Voor deze bunker niet meer van belang gezien de structuur zeker niet meer bestaat en er ook niets meer te zien is dat op zijn verleden wijst.
  • Deze bunker maakt deel uit van het terrein horende bij de rest van de hoeve waar hij bijstaat.
  • Zal ook eigendom zijn van de respectievelijke landbouwer.

Luchtfoto 1971 www.geopunt.be

Oude luchtfoto uit 1971 van de zone waar deze bunker staat. We zien duidelijk de hoeve met bijgebouwen en ook de 2 bunkers aan de noordkant van de Retranchementstraat, al vallen ze zeker niet op, op de foto.

Deze bunker KH M 18 is de iets donkerdere plek aan de noordkant tegen het smalle wegeltje (heden een fietspad).

De tweede gelijkaardige bunker KH M 19 ligt op de linker kant, juist voorbij de bebouwing op het veld.

Aan de overzijde van de weg Retranchementstraat ligt de rest van "Stützpunkt Heinrich" al valt hier zeer weinig van te zien op deze luchtfoto.

De resolutie van de foto is sowieso klein om hier vlot de bunkers op te zien.

Kadasterschets ruim en luchtfoto.

Op deze ruimere foto zie je duidelijk de hoeve, bijgebouwen en de 2 bunkers.

Aan de noordzijde loop het fietspad richting Hazegrasstraat. De bredere strook in Noordelijke richting is de oude Hazegraspolderdijk waarlangs heel wat bunkers liggen. Zuidelijk van de weg Retranchementstraat, de rest van "Stützpunkt Heinrich"

Localisatie van de bunker op de bunkerlinie:
  • Het betreft een structuur op de voorlinie van de Hollandstellung, kortbij de Nederlandse grens dus.
  • Deze structuur maakt integraal deelt uit van het Stützpunkt Heinrich waarvan heden in totaal 14 structuren uit WOI gekend zijn (1 werd gesloopt ondertussen). Dit zouden er origineel 20 geweest zijn.

Functie van de bunker op de linie (link met eventueel andere structuren)

  • Een ruim manschappenverblijf alhoewel hij van bunkerkamer, kleiner is dan men zou verwachten.
Structuur van het bunkertje:
  • 1 grote bunkerkamer
  • 1 open toegangsgang op zijn beurt afgeschermd door een grote scherfmuur met 2 ingangen.

Bouwplannen horende bij deze bunker

Grondplan

Dit is een vrij algemeen grondplannetje van dit type van structuren. Merk op dat de eigenlijke bunkerkamer kleiner is dan de breedte die te bunker vertoont aan de toegangen. Dit maakt dat treffers die zouden de hoofdingangen weten te treffen, amper de randen van de eigenlijke bunkerkamer zouden treffen.

Het voorste gedeelte is niet overdekt maar een opbouw van zware scherfmuren die inslagen van projectielen in de kamer moesten vermijden. Dit is een principe dat hier nog is toegepast en kan teruggevonden worden tot op Fort Sint Donaas. Daarna komt dit type bunker voorlopig voor zover gekend, op de linie niet meer voor. (Schets: bewerking van een schets uit het Boek De Hollandstellung van Knokke tot Antwerpen - Hans Sakkers)

Omschrijving van het bunkertje:

  • Het is alvast een bunker deel uitmakend van het gedeelte van de linie opgetrokken door de Duitse Marine. Voor meer details over de specifiek daarbij toegepaste bouwprincipes, zie deze link.
  • Dit impliceert in elk geval dat hij volledig als een monoliet ter plaatste gestorte gewapende betonnen structuur is opgetrokken.
  • We zien een grote manschappenruimte, alhoewel deze kleiner is dan je zou vermoeden als men de bunker van buitenaf ziet.
  • Deze heeft 2 zeer kortbij elkaar geplaatste toegangen, centraal vooraan in de kamer.
  • Daarna komt men in een grote "open" gang. Hier is namelijk geen plafond voorzien.
  • De voorzijde wordt nog eens bijkomend afgeschermd door een grote zware scherfmuur die met stalen profielen wel extra verankerd is aan de hoofdstructuur.
  • Op de beide uiteinden van deze scherfmuur kan men de centrale gang betreden.
  • Ook het plafond van de bunkerkamer is uitgewerkt in ter plaatse gestort gewapend beton.
  • De bunker steekt vrij hoog uit boven het maaiveld omdat het maaiveld ook in dit geval het niveau is van de bunker aan de binnenzijde.
  • Deze bunkerkamer was origineel afgescheiden van de centrale gang via twee aparte deuren. Hier zijn nog hengsels van zichtbaar. Een deur hiervan is heden dichtgemetst met het uitzicht van een raam met bakstenen dorpel. Dit is zeker niet origineel.
  • Aan de toegangen vanaf de buitenzijde tussen zijwanden en de grote scherfmuur waren er allicht geen deuren, men ziet ook nergens hengels hiervoor.
  • Opvallend is ook dat er rondom de structuur in het ruwe beton kleine gaatjes zichtbaar zijn waar ooit houten blokken hebben ingestoken. Dit laat vermoeden dat de structuur ooit met een houten skelet omgeven is geweest als camouflage. Allicht had hij het uitzicht van een stal of iets dergelijks.
  • In dit geval was blijkbaar de binnenzijde van de bunker alsook het plafond niet bekleed met hout. Er zijn geen sporen van de bevestigingsblokjes die hiervoor noodzakelijk waren.
  • Tegen de achtermuur heeft deze bunker enkel een nis voor het plaatsen van een bunkerkachel.
Actuele toestand van deze bunker:
  • De bunker is vrij vlot bereikbaar en volledig toegankelijk mits toestemming van de eigenaar.
  • U kunt in feite deze bunker die volledig op privé-eigendom is gelegen laten voor wat hij is.
  • Als er geen gewassen op het veld staan, kan u zonder iemand te storen, zeer vlot de identieke bunker KH M 19 bereiken in het veld voor de hoeve.
  • De bunker is heden aan de buitenzijde een stapelplaats van bouwmaterialen en landbouwgerief geworden.
  • Ter hoogte van de grote scherfmuren krijgt hij heden wel wat last van betonrot.
  • Daarnaast heeft de bunker net als de bunker KH M 19 wel een aantal aanpassingen ondergaan voor zijn gebruik tijdens de Duitse bezetting in WOII.
    • Bij deze bunker is er net zoals bij de bunker KH M 19 een van de 2 toegangsdeuren naar de bunkerkamer gedeeltelijk dichtgemetst en omgevormd naar een raam met bakstenen dorpel.
  • Er staan dakpannen, bakstenen en allerhande zaken op de bunker gestapeld.
  • Ook de open toegang is vrij rommelig.
  • De bunkerkamer op zich is vrij leeg maar vertoont sporen van meermaals stoken van vuur in de bunker. Dit verklaart de zware roetaanslag die op de binnenmuren zit.
  • Hij verkeert voor de rest nog in vrij goede staat.
Draagt de bunker nog sporen van strijd:
  • Deze bunker draagt deze sporen zeker.
  • Deze zijn zeer goed zichtbaar vanaf het fietspad, dus op de linker zijkant. Het zijn projectielinslagen van toch een iets groter kaliber en zeker niet afkomstig van gewoon geweervuur.
  • Aan de binnenzijde van het open toegangssas zit alvast nabij de rechter toegang ook nog een kogelinslag.
  • De schade zou gerust ook veroorzaakt kunnen zijn door hergebruik van deze structuren bij de Duitse bezetting van WOII, wat allicht wel zal gebeurd zijn gezien wat er allemaal te vinden is aan de overzijde van de Retranchementstraat en langs de Burkeldijk.
Anekdotes, leuke weetjes en verhalen direct koppelbaar aan dit bunkertje:
  • Voorlopig niets gekend.

Foto's van deze bunker

Eigen prospecties vanaf 2017 en 2018

De bunker kan het best gezien worden vanaf dit fietspad vertrekkend aan de Retranchementstraat, juist achter de hoeve. Dit fietspad loopt in de richting van de Hazegrasstraat

Vanaf deze kant zie de bunker in het algemeen opduiken tussen gestapeld landbouwmateriaal.

Achterzijde en rechter zijkant.

Achterwand en tevens ook de wachterwand van de bunkerkamer.

Je kan daar ook wel gerust nog achter het afgespannen domein wat meelopen en je krijgt op die manier ook nog wel zicht op de linker zijkant en de voorzijde van de bunker.

Dit is de achterzijde van de linker toegang gevormd met open scherfmuren. Hier merk je wel menige projectielinslag. Dit zijn al geen inslagen meer van kogels maar van een merkbaar zwaarder kaliber. Op de vraag aan welke periode deze schade te wijten is, zou ik persoonlijk denken aan de Duitse bezetting in WOII of de bijhorende bevrijding. De schade is ook noordwestelijk gericht, komende van de kust dus.

Linker zijkant en vooraanzicht

Vooraanzicht met de 2 toegangen en de grote centrale scherfmuur.

De linker toegang tot de open gang tussen scherfmuur en bunkerkamer. Je merkt hier dus nergens restanten van hengsels wat er op wijst dat dit nooit met deuren is afgesloten geweest.

Binnenzicht in deze tussengang die ook gebruikt lijkt voor rommel te herbergen die beter van de eerste keer had afgevoerd geweest in plaats van hier nog 100 jaar te vergaan...

Een van de 2 originele toegangen tot de bunkerkamer is met baksteen dichtgemaakt tot een raampje met bakstenen dorpel. Dit is allicht een Duitse WOII aanpassing om deze bunker op dat moment te hergebruiken.

Bovenaan zie je ook nog duidelijk een 3 tal sterk verweerde stalen profielen die de keermuur moesten verbinden met de bunkerkamer.

Binnenzicht in de bunkerkamer. Links de enige nog aanwezig toegang. Rechts de in een raam omgevormde 2e toegang. Deze 2 waren wel degelijk ooit met een deur afgesloten. Hiervan kan je de hengsels nog zien. Het valt ook op dat dit dichtmetsen toch vrij proper is gedaan, het werd zelfs gecementeerd zowel aan binnen- als aan de buitenzijde om het zo weinig mogelijk te laten opvallen.

Links de toegang. We kijken op een van de zijmuren van de bunkerkamer die toch merkbaar kleiner (vooral smaller) is dan wat men zou verwachten voor een dergelijke grote structuur.

Achterwand van de bunker. De enige nis die we zien, is deze voor een bunkerkachel. Alles lijkt hier niet alleen zo zwart, het is ook zo door roetaanslag van meermaals het maken van vuur intern in de bunker.

De achterwand. Centraal is er een grotere nis waar ooit een bunkerkachel in geplaatst zal zijn. Voor de rest zijn er in de kamer nergens nissen in de wand. In de achterhoeken steken bovenaan ook nog 2 ventillatieschachten.

De andere zijde van de bunkerkamer. Ook hier geen extra nissen zichtbaar, enkel in de achterhoek boven een ventillatiegat.

Zijkant en toegang van de bunkerkamer.

Nog een zicht op de origineel 2 toegangsdeuren.

Terugblik in de open gang tussen bunkerkamer en keermuur.

Een terugblik naar waar we eerder binnenkwamen.

De 2e toegang, rechts dus van de voorkant gezien. Hier zie je opnieuw tussen het betonrot (afgesprongen beton door zwellend roestend betonijzer) nog een kogelinslag centraal op de foto.

Deze 2e toegang in detail.

Nogmaals de voorzijde en de rechter zijkant.

De rechter zijkant van de bunker.

Specifieke bijkomende interessante bronnen:

  • Volledig beschrijving door de Dienst Erfgoed van de Hollandstellung als bouwkundig geheel
  • Algemene omschrijving Fort Hazegras
  • Ondanks dat gans het "Oude Fort Isabella" en "Het Nieuwe Fort Hazegras" officieel beschermd is, bestaan geen aparte fiches per hier aanwezige structuur en is de omschrijving die ervan is, alles behalve volledig en sluitend voor wat er nog te vinden is. Dit kan zeker gemeld worden voor de vele WOII structuren die amper in detail genoemd worden maar zelfs het aantal gemelde structuren van de Hollandstellung op deze site, klopt niet met het aantal dat hier geïnventariseerd wordt.
Vorige: KH M 14
Volgende: KH M 19