Intern Bunkernummer
KH M 23
Lokatie
Knokke Heist
Toegankelijkheid
Dakplaat is goed zichtbaar maar enkel bezoekbaar met toelating van de eigenaar van de weilanden
Aantal kamers
1
Type bunker
Kleine manschappenbunker - verschansing
Routebeschrijving om deze bunker te vinden:
  • De bunker is heden het gemakkelijkst terug te vinden komende vanaf de weg naar Retranchement.
  • Je zal hem enkel kunnen bereiken via de weilanden heden gekend als Fort Hazegras.
  • Ze bezoeken zal dan ook niet kunnen zonder toestemming van de eigenaar van de terreinen (boerderij rechtover het weiland).
  • Je dient zelf op de rand van het domein (kant Nederland) langs de dijk mee te volgen en dan ook over het brugje over de Cantelmolinie te stappen. Dit brugje behoort sowieso bij het weiland.
  • Ga tot volledig achteraan de dijk en draai daar naar rechts af in de richting van de Burkeldijk.
  • Dit bunkertje is dan de eerste plaatvormige structuur die je in het dijklichaam zal terugvinden, kort voor een groter gebouwtje bijgebouwd in WOII en horende bij de iets verderop gelegen opstelling voor 155 mm veldgeschut.
Oude Bunkerkaarten en nummeringen van toepassing voor deze bunker
  • Omdat er van de structuren van de Hollandstellung niet echt een eenduidige nummering bestaat, is het natuurlijk vervelend dat deze die er mogelijks al van bestaan op de duur allen door elkaar worden gebruikt en we op de duur het bos door de bomen van nummeringen niet meer zien staan. Dit zijn alvast de nummeringen die ik ken van deze bunkers:

Kaart: de Hollandstellung - Sector Marinegedeelte

De moeilijkheid bij deze kaart, is dat ze niet altijd nummert per structuur maar soms per cluster van structuren. Dit vermoeilijkt natuurlijk het weten of men alle structuren wel degelijk heeft gevonden.

(Kaart: Collectie Alain Van Geeteruyen)

Deze structuur is allicht mee inbegrepen binnen (12++) op deze schets. Hetzelfde nummer bevat ook nog 3 andere identieke kleine structuren op dezelfde dijk. Let op er staan hier ook nog gebouwen daterend uit WOII die niets met de Hollandstellung te maken hebben. De structuur is te beschouwen als onderdeel van de verdediging van de oostkant van dit Stützpunkt Heinrich. De voorgaande structuur niet deel uitmakend van Stützpunkt Heinrich, is de manschappenbunker met open mitrailleuropstelling KH M 14 (15++). De eerstevolgende structuur geen deel uitmakend van "Stützpunkt Heinrich" zal een verdwenen bunker langs de Cantelmolinie KH M 31 (11++) zijn.

Huidig kadastraal perceelnummer waar de bunker bijhoort en werd gebouwd:
  • Gemeente Knokke Heist, Sectie C, kadastraal perceel 426d2 (deels) - De bunker is niet apart gekadastreerd.

Luchtfoto en kadaster anno 2021.

Het kadastrale perceel waar deze structuur op gelegen is omvat de ganse dijk aan de zuidkant vanaf de Cantelmolinie alsook de volledige dijk aan de oostkant van het domein tot aan de Burkeldijk.

Op deze ingezoomde luchtfoto zie je eveneens de structuur duidelijk liggen. Er liggen op deze dijk tussen de Burkeldijk en het noordoostelijk gelegen hoekpunt, 4 gelijkaardige kleine structuren. Dit is de meest noordelijke van de 4.

Meer details over de originele eigenaars en de aktes behorende bij deze bunker:
  • De originele eigenaars van locaties waar Duitse bunkers werden gebouwd, werden niet zoals bij de bouw van Belgische bunkers in het interbellum onteigend. Zij hadden gewoon pech en de Duitse bezetter eigende zich de grond toe en bouwde er op wat hij er wilde opzetten. Men had daar als burger weinig over te klagen en kreeg dus op die manier een In veel gevallen giftig Duits cadeau.
  • Na de oorlog werden deze bunkers dan ook automatisch opnieuw eigendom van wie er origineel eigenaar van was voor de opeising gezien zij daar nooit voor onteigend waren.
  • Zeer zelden zijn daar na de oorlog van Belgische kant schadevergoedingen voor betaald omdat de aanwezigheid van de structuren soms wel meer dan storend was voor de originele eigenaars of omdat de structuren interessant waren om over te nemen als Belgische bunkers naar de toekomst toe (is zelden gebeurd voor alle duidelijkheid)
  • Het stond de eigenaars dan ook, zeker in de beginperiode na WOI, vrij daar mee te doen wat hij wou, al was afbreken zelden een optie omdat daar zeker op die momenten de middelen niet toe bestonden.
  • Deze bunker maakt deel uit van de noord-oostelijke georiënteerde dijk (richting Nederland) rond het terrein gekend als Fort Hazegras.
  • Deze dijk en bijhorende structuren zijn dan ook heden eigendom van dezelfde landbouwer die ook de weilanden in bezit heeft bij de rest van Fort Hazegras (de hoeve rechtover het weiland).

Luchtfoto 1971 www.geopunt.be

Oude luchtfoto uit 1971 van de zone waar deze bunker staat. Deze bunker dient gezocht te worden nabij de meest oostelijke punt van dit terrein op de dijk hier zichtbaar als de scheiding tussen licht en donkergekleurd terrein. Het donkergekleurde is Fort Hazegras. De resolutie van de foto is sowieso te klein om hier vlot de bunkers op te zien.

Luchtfoto anno 2021 (Google Earth).

Op deze ingezoomde luchtfoto, kan je het structuurtje duidelijk zien liggen, net als de andere 3 gelijkaardige kleine manschappenbunkertjes - verschansingen op de noord-oostelijk georienteerde dijk. De hier beschreven structuur is de meest noordelijke, juist voorbij een in WOII bijgebouwde structuur horende bij de opstelling van 155 mm veldgeschut iets zuidelijker.

Localisatie van de bunker op de bunkerlinie:
  • Het betreft een structuur op de voorlinie van de Hollandstellung, kortbij de Nederlandse grens dus.
  • Het is de 4e van 4 gelijkaardige kleine verschansingen die kunnen gevonden worden op dit noordoostelijke dijkgedeelte tellende vanaf de Burkeldijk.
  • Deze structuur maakt integraal deelt uit van het Stützpunkt Heinrich waarvan heden in totaal 14 structuren uit WOI gekend zijn (1 werd gesloopt ondertussen). Dit zouden er origineel 20 geweest zijn.

Functie van de bunker op de linie (link met eventueel andere structuren)

  • Een klein manschappenverblijf en tevens ook te beschouwen als een kleine verschansing in de dijk.
  • Deze structuren staken in het algemeen beperkt boven de dijk uit zodat ze een bijkomende verschansing boden.
Structuur van het bunkertje:
  • kleine structuur met beperkte schuilruimte.
  • Volgens Duitse terminologie allicht een "Unterschlupf für ein Trupp".

Bouwplannen horende bij deze bunker

Grondplan

Dit is een op de linie tussen Knokke tot Fort Sint Donaas (Lapscheure) zeer courant voorkomend type bunkertje. (Schets: KLM)

Omschrijving van het bunkertje:

  • Het is alvast een bunker deel uitmakend van het gedeelte van de linie opgetrokken door de Duitse Marine. Voor meer details over de specifiek daarbij toegepaste bouwprincipes, zie deze link.
  • Het type schuilstructuur heeft 1 vrij zware betonnen zijde in vijandelijke richting. Ook de dakstructuur is nog vrij dik uitgevoerd. Voor de rest is er enkel een kleine schuilstructuur, geschikt voor een aantal gezeten personen of bv het opbergen van munitie. Dit zijn wat ze gaan bestempelen als Sitzbunker.
  • Aan de achterzijde waren er normaal ijzeren luiken om de toegang tot de structuren te kunnen afsluiten.
  • Dit impliceert in elk geval dat hij volledig als een monoliet ter plaatste gestorte gewapende betonnen structuur is opgetrokken.
Actuele toestand van deze bunker:
  • Aan de buitenzijde ziet men heden enkel nog de vrije contoeren van de bovenplaat en een heel klein beetje van de bovenzijde van de aanvalskant. Al de rest zit verstoken onder het maaiveld.
  • Dit is dan misschien opnieuw een mooi voorbeeld om zich een idee te vormen hoeveel de dijk ondertussen is opgehoogd door de jaren heen.
  • De toestand van het lager gelegen interne gedeelte is meestal totaal niet te zien.
  • Er is dan ook op dit moment totaal niet geweten hoe intact de structuur nog is voor wat nog in de ondergrond steekt.
Draagt de bunker nog sporen van strijd:
  • Voorlopig gezien grotendeels onder het maaiveld, onbekend.
Anekdotes, leuke weetjes en verhalen direct koppelbaar aan dit bunkertje:
  • Voorlopig niets geweten.

Foto's van deze bunker

Eigen prospecties in 2016 - 2017

Dit is een zicht op de noordoostelijke dijk van Fort Hazegras. We kijken in de richting van de Burkeldijk. Voor een in WOII door de Duitsers bijgebouwde structuur, ligt deze kleine manschappenbunker - verschansing. Tot aan Burkeldijk liggen er hier nog 3 andere identieke.

Vanaf deze nis gekeken in de andere richting van de dijk zie je op de achtergrond nog een door de Duitsers in WOII toegevoegde structuur alsook het zeer kleine maar unieke observatiebunkertje KH M 24.

Zicht op de vijvers die de noordkant van dit domein afboorden. Ook hier is er dus niets geweten over wat lager onder deze plaat nog te vinden is van deze structuur. Eigenlijk wel wat triestig toch wetende dat gans deze site beschermd is als erfgoed...

Specifieke bijkomende interessante bronnen:

  • Volledig beschrijving door de Dienst Erfgoed van de Hollandstellung als bouwkundig geheel
  • Algemene omschrijving Fort Hazegras
  • Ondanks dat gans het "Oude Fort Isabella" en "Het Nieuwe Fort Hazegras" officieel beschermd is, bestaan geen aparte fiches per hier aanwezige structuur en is de omschrijving die ervan is, alles behalve volledig en sluitend voor wat er nog te vinden is. Dit kan zeker gemeld worden voor de vele WOII structuren die amper in detail genoemd worden maar zelfs het aantal gemelde structuren van de Hollandstellung op deze site, klopt niet met het aantal dat hier geïnventariseerd wordt.
Vorige: KH M 24
Volgende: KH M 25