Intern Bunkernummer
KH M 24
Lokatie
Knokke Heist
Toegankelijkheid
Volledig vrij maar enkel bezoekbaar met toelating van de eigenaar van de weilanden
Aantal kamers
1
Type bunker
Kleine observatiebunker
Routebeschrijving om deze bunker te vinden:
  • De bunker is heden het gemakkelijkst terug te vinden komende vanaf de weg naar Retranchement.
  • Je zal hem enkel kunnen bereiken via de weilanden heden gekend als Fort Hazegras.
  • Ze bezoeken zal dan ook niet kunnen zonder toestemming van de eigenaar van de terreinen (boerderij rechtover het weiland).
  • Je dient zelf op de rand van het domein (kant Nederland) langs de dijk mee te volgen en dan ook over het brugje over de Cantelmolinie te stappen. Dit brugje behoort sowieso bij het weiland.
  • Het bunkertje ligt dan volledig op de uithoek van deze dijk, samen met een nogal bouwvallige restant van een WOII gebouwtje, eveneens gebouwd door de Duitsers maar in een andere oorlog.
Oude Bunkerkaarten en nummeringen van toepassing op deze bunker
  • Omdat er van de structuren van de Hollandstellung niet echt een eenduidige nummering bestaat, is het natuurlijk vervelend dat deze die er mogelijks al van bestaan op de duur allen door elkaar worden gebruikt en we op de duur het bos door de bomen van nummeringen niet meer zien staan. Dit zijn alvast de nummeringen die ik ken van deze bunkers:

Kaart: de Hollandstellung - Sector Marinegedeelte

De moeilijkheid bij deze kaart, is dat ze niet altijd nummert per structuur maar soms per cluster van structuren. Dit vermoeilijkt natuurlijk het weten of men alle structuren wel degelijk heeft gevonden.

(Kaart: Collectie Alain Van Geeteruyen)

Het is moeilijk te zeggen of deze structuur inbegrepen zit bij (13++) of bij (12++). Hij bevindt zich namelijk volledig op de scheidingslijn en uiteindelijk maakt het ook nu niet veel uit. Het is een heden nog uniek structuurtje op Stützpunkt Heinrich omdat er alvast maar 1 dergelijk structuurtje nog te vinden is. Niets sluit natuurlijk uit dat het er vroeger meer waren.De voorgaande structuur niet deel uitmakend van Stützpunkt Heinrich is de manschappenbunker met open mitrailleuropstelling KH M 14 (15++). De eerstevolgende structuur geen deel uitmakend van "Stützpunkt Heinrich" zal een verdwenen bunker langs de Cantelmolinie KH M 31 (11++) zijn.

Huidig kadastraal perceelnummer waar de bunker bijhoort en werd gebouwd:
  • Gemeente Knokke Heist, Sectie C, kadastraal perceel 426d2 (deels) - De bunker is niet apart gekadastreerd.

Luchtfoto en kadaster anno 2021.

Ook op deze kadastrale schets met onderliggende luchtfoto, zie je het structuurtje duidelijk liggen onder het in het wit aangeduide zendgebouw in de hoek van het perceel. Waarom dan wel de bouwvallige WOII structuur als een gebouw wordt herkend door het kadaster, mag alleen allicht God weten...

Meer details over de originele eigenaars en de aktes behorende bij deze bunker:
  • De originele eigenaars van locaties waar Duitse bunkers werden gebouwd, werden niet zoals bij de bouw van Belgische bunkers in het interbellum onteigend. Zij hadden gewoon pech en de Duitse bezetter eigende zich de grond toe en bouwde er op wat hij er wilde opzetten. Men had daar als burger weinig over te klagen en kreeg dus op die manier een In veel gevallen giftig Duits cadeau.
  • Na de oorlog werden deze bunkers dan ook automatisch opnieuw eigendom van wie er origineel eigenaar van was voor de opeising gezien zij daar nooit voor onteigend waren.
  • Zeer zelden zijn daar na de oorlog van Belgische kant schadevergoedingen voor betaald omdat de aanwezigheid van de structuren soms wel meer dan storend was voor de originele eigenaars of omdat de structuren interessant waren om over te nemen als Belgische bunkers naar de toekomst toe (is zelden gebeurd voor alle duidelijkheid)
  • Het stond de eigenaars dan ook, zeker in de beginperiode na WOI, vrij daar mee te doen wat hij wou, al was afbreken zelden een optie omdat daar zeker op die momenten de middelen niet toe bestonden.
  • Deze bunker staat op het uiteinde van de dijk lopend van de Retranchementstraat in zuidoostelijke richting met de dijk komende vanaf de Burkeldijk in noordwestelijke richting op de site gekend als Fort Hazegras.
  • Deze dijk en bijhorende structuren zijn dan ook heden eigendom van dezelfde landbouwer die ook de weilanden in bezit heeft bij de rest van Fort Hazegras (de hoeve rechtover het weiland).

Luchtfoto 1971 www.geopunt.be

Oude luchtfoto uit 1971 van de zone waar deze bunker staat. Deze bunker dient gezocht te worden in de oosthoek van het terrein bestempeld als Fort Hazegras. Heden zit het eigenlijk wat verstopt achter een tijdens WOII van Duitse kant bijgebouwde gebouw in baksteen en gewapend beton, allicht een soort zendgebouw. Je kan op deze foto het kleine structuurtje zeker niet zien, wel allicht het grotere bijgebouwde gebouw er vlak tegen. De resolutie van de foto is sowieso te klein om hier vlot de bunkers op te zien.

Luchtfoto anno 2021 (Google Earth).

Op deze ingezoomde luchtfoto, kan je het structuurtje duidelijk zien liggen. De grotere rechthoek is de kleine manschappen-verschansingsbunker KH M 29. Volledig naar de hoek zie je het in WOII bijgebouwde structuurtje (heden zeker niet in optimale staat). Daar juist zuidwestelijk van, ligt dit kleine structuurtje.

Localisatie van de bunker op de bunkerlinie:
  • Het betreft een structuur op de voorlinie van de Hollandstellung, kortbij de Nederlandse grens dus.
  • Hij is gelegen tussen 2 kleine manschappen-verschansingsbunkertjes op enerzijds de noordwestelijke en anderzijds de zuidwestelijk lopende dijk.
  • Deze structuur maakt integraal deelt uit van het Stützpunkt Heinrich waarvan heden in totaal 14 structuren uit WOI gekend zijn (1 werd gesloopt ondertussen). Dit zouden er origineel 20 geweest zijn.

Functie van de bunker op de linie (link met eventueel andere structuren)

  • Een klein manschappenverblijf en tevens ook te beschouwen als een kleine observatiepost op de uithoek van de dijk.
  • Je kan het bijna als een wachtershuisje beschouwen.
  • Ook dit structuurtje ligt heden een stuk lager dan de top van de dijk wat zeker origineel niet de bedoeling zal geweest zijn.
  • In dit geval was er bijkomend ook nog een open mitrailleuropstelling aanwezig.
Structuur van het bunkertje:
  • klein soort observatiebunkertje.
  • Het bevat slechts 1 kleine ruimte en een allicht geknikte toegang die deels is gesloopt.

Bouwplannen horende bij deze bunker

Grondplan

Voorlopig heb ik geen echt plannetje van dit kleine structuurtje kunnen terugvinden, bij deze dan een vrij uit de hoogte genomen foto waarop de vorm goed te zien is.

Dit is een structuurtje die voorlopig maar 1 keer kan teruggevonden worden op de linie. Mogelijks waren er meer maar zijn ze allen gesloopt natuurlijk.

Omschrijving van het bunkertje:

  • Het is alvast een bunker deel uitmakend van het gedeelte van de linie opgetrokken door de Duitse Marine. Voor meer details over de specifiek daarbij toegepaste bouwprincipes, zie deze link.
  • Het type structuurtje heeft vooraan 3 observatiegaten die onderling een hoek maken van telkens 135°.
  • Hierdoor komen de zijkant gericht naar de andere WOII structuur en deze met de huidige toegang in, praktisch evenwijdig te lopen.
  • Het sas is beperkt in het verleden gesloopt wat goed zichtbaar is aan het uitstekende ijzer dat daar zichtbaar is.
  • Allicht was het beperkt aanwezige toegangssas dan ook iets langwerpiger dan het nu het geval is.
  • Aan de binnenzijde heeft de structuur ook nog een gat centraal in het dak waarvan de bedoeling ontbreekt. Mogelijks was dit om lichtkogels te kunnen afvuren en op die manier misschien de directe omgeving te verlichten om een betere observatie toe te laten.
  • De structuur is ook vergeleken met de andere structuren dunwandig en zeker niet bestand tegen zwaardere projectielen.
  • Sommige wanden aan de binnenzijde zijn ooit ook met houten planken bekleed geweest maar allicht niet allemaal. Zo zie je daarvan geen sporen aan de wanden met de observatiegaten.
Actuele toestand van deze bunker:
  • Het is en blijft een zeer uniek structuurtje op de linie.
  • Het is kleiner dan wat je zou vermoeden als je het ziet op foto's.
  • Het blijft jammer dat het toegangssas ooit vrij zwaar beschadigd is.
Draagt de bunker nog sporen van strijd:
  • Voorlopig geen sporen van gezien.
  • Allicht ook logisch omdat de schade die aan de bunkers hier in de regio te vinden is, grotendeels te koppelen valt aan hergebruik tijdens WOII. Deze structuur is nooit hergebruikt gezien zelfs de zeer kortbij gebouwde structuur het zicht beperkt van twee van de drie observatiegaten. Misschien heeft men zelfs het structuurtje ooit tijdens WOII willen slopen voor het op dezelfde locatie bouwen van de structuur die er nu uiteindelijk zeer kortbij staat gebouwd.
Anekdotes, leuke weetjes en verhalen direct koppelbaar aan dit bunkertje:
  • Voorlopig niets geweten.

Oudere Foto's van deze bunker

Allicht rond 1990 - Collectie Alain Van Geeteruyen

Zicht op het structuurtje met achteraan de Retranchementstraat. De omheining van nu is zeker niet meer de omheining va nu. Ik heb zelfs de indruk dat de dijk op zich toen nog niet inbegrepen zat bij de rest van het weiland wat het bezoeken van de structuren natuurlijk heel wat gemakkelijker maakte.

Allicht rond eind jaren '90 - Boek De Hollandstellung - Hans Sakkers

Een vrij gelijkaardig zicht van allicht een tiental jaar later.

Eigen prospecties in 2016 - 2017

Zicht op het structuurtje van tegen de randen met het omringende water. Je ziet duidelijk zowel het hier beschreven structuurtje als de WOII structuur die er kortbij werd gebouwd.

Een gelijkaardig zicht komende van de dijk, haaks op de wegel Burkeldijk.

Zicht vanaf het dak van de WOII structuur.

Zicht vanaf de dijk komende vanaf de Retranchementstraat.

Zicht op het toch wel beschadigde toegangssas.

Je merkt duidelijk dat het sas origineel zeker groter was. Mogelijks was het gewoon langer in deze richting of maakte het zelfs een chicane naar de linker kant. Je ziet duidelijk dat er het beton verder doorliep in die richting.

Zicht met achteraan de Retranchementstraat. Je ziet dat de linker zijkant en de rechter zijkant op deze manier evenwijdig zijn.

Het structuurtje vanaf de hoek van het WOII gebouwtje.

Vooraanzicht waarbij je de 3 observatiegaten ziet.

De zijkant gericht op de WOII structuur

Detail van de binnenzijde van het toegangssas. Links duidelijk ingebetoneerd lattenwerk wat er op wijst dat er toch ook hier ooit houten wandbekleding zal geweest zijn.

Terugblik naar buiten met het toch wel zwaar beschadigde toegangssas.

Binnenzicht in de kleine ruimte met de 3 observatiegaten.

Het observatiegat uitkijkend op de nabijgelegen WOII structuur.

Het tweede observatiegat, ook nog gedeeltelijk belemmerd door de WOII structuur. De bomenrijen op de achtergrond liggen aan het afwateringskanaal naar Wielingen, reeds op Nederlands grondgebied.

Het 3e observatiegat, uitkijkend op de uitloop van de Burkeldijk die ons ook tot in Nederland brengt.

De opening in het plafond van binnenaf gezien.

Detail van hetzelfde gat vanaf de buitenzijde. Mogelijks was dit een gat om vuurpijlen te kunnen afvuren.

Specifieke bijkomende interessante bronnen:

  • Volledig beschrijving door de Dienst Erfgoed van de Hollandstellung als bouwkundig geheel
  • Algemene omschrijving Fort Hazegras
  • Ondanks dat gans het "Oude Fort Isabella" en "Het Nieuwe Fort Hazegras" officieel beschermd is, bestaan geen aparte fiches per hier aanwezige structuur en is de omschrijving die ervan is, alles behalve volledig en sluitend voor wat er nog te vinden is. Dit kan zeker gemeld worden voor de vele WOII structuren die amper in detail genoemd worden maar zelfs het aantal gemelde structuren van de Hollandstellung op deze site, klopt niet met het aantal dat hier geïnventariseerd wordt.
Vorige: KH M 29
Volgende: KH M 23