Intern Bunkernummer
KH M 27
Lokatie
Knokke Heist
Toegankelijkheid
Structuur is vrij goed zichtbaar maar enkel bezoekbaar met toelating van de eigenaar van de weilanden
Aantal kamers
1
Type bunker
Kleine manschappenbunker - verschansing
Routebeschrijving om deze bunker te vinden:
  • De bunker is heden het gemakkelijkst terug te vinden komende vanaf de weg naar Retranchement.
  • Je zal hem enkel kunnen bereiken via de weilanden heden gekend als Fort Hazegras.
  • Ze bezoeken zal dan ook niet kunnen zonder toestemming van de eigenaar van de terreinen (boerderij rechtover het weiland).
  • Je dient zelf op de rand van het domein (kant Nederland) langs de dijk mee te volgen en dan ook over het brugje over de Cantelmolinie te stappen. Dit brugje behoort sowieso bij het weiland.
  • Ga tot volledig achteraan de dijk en draai daar naar rechts af in de richting van de Burkeldijk.
  • Dit bunkertje is dan de vierde plaatvormige structuur die je in het dijklichaam zal terugvinden, kortbij een WOII structuur horende bij de 2e opstelling voor 155 mm veldgeschut.
Oude Bunkerkaarten en nummeringen van toepassing op deze bunker
  • Omdat er van de structuren van de Hollandstellung niet echt een eenduidige nummering bestaat, is het natuurlijk vervelend dat deze die er mogelijks al van bestaan op de duur allen door elkaar worden gebruikt en we op de duur het bos door de bomen van nummeringen niet meer zien staan. Dit zijn alvast de nummeringen die ik ken van deze bunkers:

Kaart: de Hollandstellung - Sector Marinegedeelte

De moeilijkheid bij deze kaart, is dat ze niet altijd nummert per structuur maar soms per cluster van structuren. Dit vermoeilijkt natuurlijk het weten of men alle structuren wel degelijk heeft gevonden.

(Kaart: Collectie Alain Van Geeteruyen)

Deze structuur is allicht mee inbegrepen binnen (12++) op deze schets. Hetzelfde nummer bevat ook nog 3 andere identieke kleine structuren op dezelfde dijk. Let op er staan hier ook nog gebouwen daterend uit WOII die niets met de Hollandstellung te maken hebben. De structuur is te beschouwen als onderdeel van de verdediging van de oostkant van dit Stützpunkt Heinrich. De voorgaande structuur niet deel uitmakend van Stützpunkt Heinrich, is de manschappenbunker met open mitrailleuropstelling KH M 14 (15++). De eerstevolgende structuur geen deel uitmakend van "Stützpunkt Heinrich" zal een verdwenen bunker langs de Cantelmolinie KH M 31 (11++) zijn.

Huidig kadastraal perceelnummer waar de bunker bijhoort en werd gebouwd:
  • Gemeente Knokke Heist, Sectie C, kadastraal perceel 426d2 (deels) - De bunker is niet apart gekadastreerd.

Luchtfoto en kadaster anno 2021.

Het kadastrale perceel waar deze structuur op gelegen is omvat de ganse dijk aan de zuidkant vanaf de Cantelmolinie alsook de volledige dijk aan de oostkant van het domein tot aan de Burkeldijk.

Op deze ingezoomde luchtfoto zie je eveneens de structuur duidelijk liggen. Wat de bedoeling is bij het kadaster ontgaat mij zelf ook. Zo gaan ze 3 van de nissen op deze dijk alsook 3 bijgebouwde WOII structuren specifiek in het wit aanduiden als gebouwen op dit terrein. Al de rest, inclusief de grote manschappenverblijven op de weide links, hebben ze dan blijkbaar niet gezien... Logica...

Meer details over de originele eigenaars en de aktes behorende bij deze bunker:
  • De originele eigenaars van locaties waar Duitse bunkers werden gebouwd, werden niet zoals bij de bouw van Belgische bunkers in het interbellum onteigend. Zij hadden gewoon pech en de Duitse bezetter eigende zich de grond toe en bouwde er op wat hij er wilde opzetten. Men had daar als burger weinig over te klagen en kreeg dus op die manier een In veel gevallen giftig Duits cadeau.
  • Na de oorlog werden deze bunkers dan ook automatisch opnieuw eigendom van wie er origineel eigenaar van was voor de opeising gezien zij daar nooit voor onteigend waren.
  • Zeer zelden zijn daar na de oorlog van Belgische kant schadevergoedingen voor betaald omdat de aanwezigheid van de structuren soms wel meer dan storend was voor de originele eigenaars of omdat de structuren interessant waren om over te nemen als Belgische bunkers naar de toekomst toe (is zelden gebeurd voor alle duidelijkheid)
  • Het stond de eigenaars dan ook, zeker in de beginperiode na WOI, vrij daar mee te doen wat hij wou, al was afbreken zelden een optie omdat daar zeker op die momenten de middelen niet toe bestonden.
  • Deze bunker maakt deel uit van de noord-oostelijke georiënteerde dijk (richting Nederland) rond het terrein gekend als Fort Hazegras.
  • Deze dijk en bijhorende structuren zijn dan ook heden eigendom van dezelfde landbouwer die ook de weilanden in bezit heeft bij de rest van Fort Hazegras (de hoeve rechtover het weiland).

Luchtfoto 1971 www.geopunt.be

Oude luchtfoto uit 1971 van de zone waar deze bunker staat. Het donkergekleurde is Fort Hazegras. Deze bunker is zelfs te zien op deze toch niet zo zuivere luchtfoto. Onderaan zie je tegen de dijk een iets donkerdere constructie met juist noordoostelijk daarvan een klein structuurtje. Dat is deze structuur. De resolutie van de foto is sowieso te klein om hier vlot de bunkers op te zien.

Luchtfoto anno 2021 (Google Earth).

Op deze ingezoomde luchtfoto, kan je net alle 4 de kleine manschappenbunkertjes - verschansingen, zien liggen die er zijn op de oostkant van het terrein. Dit structuurtje ligt juist boven een een iets grotere WOII structuur horende bij de 2e opstelling voor 155 mm veldgeschut op dit terrein. Het is dus de 1e van 4 identieke structuurtjes op deze dijk, tellende vanaf de zuidelijke wegel Burkeldijk.

Localisatie van de bunker op de bunkerlinie:
  • Het betreft een structuur op de voorlinie van de Hollandstellung, kortbij de Nederlandse grens dus.
  • Het is de 1e van 4 gelijkaardige kleine verschansingen die kunnen gevonden worden op dit noordoostelijke dijkgedeelte tellende vanaf de Burkeldijk.
  • Deze structuur maakt integraal deelt uit van het Stützpunkt Heinrich waarvan heden in totaal 14 structuren uit WOI gekend zijn (1 werd gesloopt ondertussen). Dit zouden er origineel 20 geweest zijn.

Functie van de bunker op de linie (link met eventueel andere structuren)

  • Een klein manschappenverblijf en tevens ook te beschouwen als een kleine verschansing in de dijk.
  • Deze structuren staken in het algemeen beperkt boven de dijk uit zodat ze een bijkomende verschansing boden.
Structuur van het bunkertje:
  • kleine structuur met beperkte schuilruimte.
  • Volgens Duitse terminologie allicht een "Unterschlupf für ein Trupp".

Bouwplannen horende bij deze bunker

Grondplan

Dit is een op de linie tussen Knokke tot Fort Sint Donaas (Lapscheure) zeer courant voorkomend type bunkertje. (Schets: KLM)

Omschrijving van het bunkertje:

  • Het is alvast een bunker deel uitmakend van het gedeelte van de linie opgetrokken door de Duitse Marine. Voor meer details over de specifiek daarbij toegepaste bouwprincipes, zie deze link.
  • Het type schuilstructuur heeft 1 vrij zware betonnen zijde in vijandelijke richting. Ook de dakstructuur is nog vrij dik uitgevoerd. Voor de rest is er enkel een kleine schuilstructuur, geschikt voor een aantal gezeten personen of bv het opbergen van munitie. Dit zijn wat ze gaan bestempelen als Sitzbunker.
  • Aan de achterzijde waren er normaal ijzeren luiken om de toegang tot de structuren te kunnen afsluiten.
  • Dit impliceert in elk geval dat hij volledig als een monoliet ter plaatste gestorte gewapende betonnen structuur is opgetrokken.
Actuele toestand van deze bunker:
  • Dit is allicht op de site samen met KH M 26 de beste van deze structuren om te bekijken.
  • Men ziet er namelijk zowel de dakplaat, een deel van de aanvalszijde en ook nog de bovenrand van de ingangskant van de structuur die hier gedeeltelijk wat vrij is.
  • Al de rest van de structuur zit verstoken onder het maaiveld.
  • Dit is dan misschien opnieuw een mooi voorbeeld om zich een idee te vormen hoeveel de dijk ondertussen is opgehoogd door de jaren heen.
  • De toestand van het lager gelegen interne gedeelte is meestal totaal niet te zien.
  • Er is dan ook op dit moment totaal niet geweten hoe intact de structuur nog is voor wat nog in de ondergrond steekt.
Draagt de bunker nog sporen van strijd:
  • Voorlopig gezien grotendeels onder het maaiveld, niet evident om vast te stellen.
  • Toch kan je op het beperkte gedeelte zichtbaar van de vijandelijke zijde, nabij de linker bovenhoek een aantal kogelinslagen zien.
Anekdotes, leuke weetjes en verhalen direct koppelbaar aan dit bunkertje:
  • Voorlopig niets geweten.

Foto's van deze bunker

Eigen prospecties in 2016 - 2017

Zicht op deze manschappenbunker - verschansing het kortstbij de Burkeldijk. Er stak nog een WOII structuur tussen die op zijn beurt hoorde bij de 2e opstelling voor 155 mm veldgeschut op de site.

Detail van deze structuur die eigenlijk vergeleken met de anderen toch vrij goed zichtbaar ligt.

Ook deze structuur ligt aan zijn toegangskant meer vrij dan de rest van dit type structuren op de site. Enkel KH M 26 ligt ongeveer identiek zichtbaar aan deze zijde van de structuur.

Detail van de zichtbare opening. Allicht was het niveau dat men hier ziet ook het niveau dat de structuren origineel in het maaiveld van de talud van de dijk zaten. Aan deze kant van de structuur was het terrein dus wel nog dieper zodat men als staande soldaten net over het dak kon schieten. Het was sowieso de bedoeling dat soldaten de structuur als borstwering konden gebruiken om zo de vijand te beschieten met hun standaard geweren.

Een blik op de gedeeltelijk vrije structuur vanaf de andere zijde.

Een zicht op de volledige dijk vanaf deze structuur. Iets verderop was allicht een WOII mitrailleuropstelling (zwaar beschadigd en niet echt duidelijk wat het ooit was). Nog verder lag de 2e nis, op de kop van een WOII opstelling voor 155 mm veldgeschut. Dan lag er nog een 3e nis gevolgd door opnieuw een WOII structuur horende bij die eerdere opstelling voor 155 mm veldgeschut. Daarna bereikte je de 4e nis op deze dijk. Iets verder lag dan de unieke kleine observatiebunker en nog een WOII Duitse zendpost.

Aanvalskant van deze structuur.

Op deze hoek kan je een paar projectielinslagen zien. Allicht van gewone kogels en allicht daterend van de tijd dat de site militair opnieuw bezet was tijdens WOII. Totaal geen idee of de nissen in die periode nog gebruikt zullen zijn. Zelfs al waren ze niet meer gebruikt, allicht deelden ze toch nog in de klappen.

Specifieke bijkomende interessante bronnen:

  • Volledig beschrijving door de Dienst Erfgoed van de Hollandstellung als bouwkundig geheel
  • Algemene omschrijving Fort Hazegras
  • Ondanks dat gans het "Oude Fort Isabella" en "Het Nieuwe Fort Hazegras" officieel beschermd is, bestaan geen aparte fiches per hier aanwezige structuur en is de omschrijving die ervan is, alles behalve volledig en sluitend voor wat er nog te vinden is. Dit kan zeker gemeld worden voor de vele WOII structuren die amper in detail genoemd worden maar zelfs het aantal gemelde structuren van de Hollandstellung op deze site, klopt niet met het aantal dat hier geïnventariseerd wordt.
Vorige: KH M 26
Volgende: KH M 39