De Duitse bunkerlinie - De Hollandstelling - Wereldoorlog I.

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links

De Hollandstellung

Uitbouw van het landmachtgedeelte (Zuidkant Schipdonkkanaal tot Vrasene)

De opnieuw minder bebunkerde zone tussen de Gentse haven (Mendonk) en Vrasene

In deze zone vreesde men blijkbaar opnieuw veel minder een doorbraak. De linie is hier ook grotendeels opgebouwd als een enkelvoudige lijn. Naast de lijnvormige structuur zijn er enkel op regelmatige afstanden iets grotere commandobunkers te vinden, meer zuidelijk van de rest van de linie.

In een inventarisatie van 1921 werden op deze zone van 28 km lang nog 57 bunkers geteld. De zone is veel minder sterk bebunkerd omdat men aan de noordzijde vrij ruim gebruik maakte van overstromingsgebieden gecreëerd door onder andere een zeer hoog van peil gehouden Moervaart.

Toch valt het op dat originele Duitse plannen deze sector ook wel ruimer dachten te bebunkeren. Op een kaart in het militair archief terug te vinden over de zone Vrasene tot Stekene, blijkt toch dat er origineel nog heel wat meer bunkers in deze zone waren voorzien maar er dus uiteindelijk (allicht door het naderende einde van de oorlog), nooit werden gebouw. We speken alleen op die zone over enkele tientallen bunkers.

Kaart rechts: Duitse stafkaart met duidelijk aan de noordzijde de overstromingsgebieden die een inval uit die richting tussen het kanaal Gent-Terneuzen en Vrasene moesten helpen vermijden (kaart: Boek "De Hollandstellung - H. Sakkers")

De eerder gemelde 1 lijnige structuur wordt bijna continu aangehouden.

Toch zijn er wel wat afwijkingen hiertegen terug te vinden. Zo is er op Zaffelare aan de zuidgrens van de Zuidlede een grotere mitrailleurbunker terug te vinden. Dit betreft echt een vooruitgeschoven mitrailleurbunker, zoals er maar 1 op de linie werd gebouwd. De eigenlijke linie loopt hier meer zuidelijk onder het huidige domein Puyenbroek.

Schets mitrailleurbunker te Zaffelare aan de Zuidlede (Boek "De Hollandstellung - H.Sakkers")

Ook te Sint Kruis Winkel heeft mogelijks nog een mitrailleurbunker in combinatie met een manschappenbunker gestaan in een beperkt vooruitgeschoven stelling. Dit werd alvast zo in 1921 beschreven. In een nieuwe inventarisatie uit 1935 is er daar nog altijd sprake van 2 bunkers maar geen woord meer over een mitrailleurbunker. Dergelijke zaken vallen natuurlijk niet meer na te gaan gezien ook deze 2 bunkers zijn moeten wijken voor de uitbreiding van de Gentse haven. De inventarisatie uit 1935 heeft echter nog twijfelachtige kantjes want deze beschreef op Eksaarde ook nog 6 mitrailleurbunkers terwijl in die zone zeker nog geen 6 bunkers verdwenen zijn en er nu ook nog totaal geen mitrailleurbunkers te bespeuren vallen.

De bunkers zijn op dit stuk van de linie sterk gelijkend met wat men al kon vinden op de voortuigeschoven linie tussen Maldegem-Celie en Ertvelde-Rieme.

Er duiken nog bunkers op met de klassieke kleinere dakopstelling, enkele manschappenbunkers met een opstelling om zich te kunnen verschansen bovenop de bunker en toch ook wel enkele vrij unieke manschappenbunkers zoals de grote manschappenbunker in het steengelaag te Stekene.

De exacte loop is ongeveer vanaf Mendonk vertrekkende als volgt:

De verste nog terug te vinden bunker ligt langs de Spanjeveerstraat te Mendonk. Dit is trouwens een bunker die aan de binnenzijde zeer groot is qua manschappenruimte en ook qua toegang beperkt afwijkt met wat men anders klassiek terugvindt. Er zijn namelijk vanuit het toegangssas twee toegangen naar de centrale kamer.

Rechts: De eerste bunker voorbij de Gentse haven van het gedeelte van de linie tussen het kanaal Gent-Terneuzen en Vrasene te Mendonk.

De Moervaart zal tot voorbij het dorp van Mendonk de noordkant van de linie dekken. Eenmaal voorbij Mendonk zal de lijn aan de noordzijde dekking zoeken achter de Zuidlede, een noordelijke aftakking van de Moervaart. Zo wordt gans Zaffelare gekruist.

Opvallend is dat op die zone een steeds weerkerend en vrij identiek type bunker werd gebouwd. De toegangen konden zowel beiden aan één kant zitten of opnieuw één aan de achterzijde en één aan de zijkant. Toch valt altijd opnieuw de dakopstelling op die in dit geval de volledige breedte van de bunker is uitgewerkt. Ze neemt ongeveer het halve dak in beslag.

Schetsen: Boek "De Hollandstellung - H.Sakkers"

Eenmaal opnieuw in Moerbeke krijgen we opnieuw bunkers zoals vrij klassiek ook terug te vinden in de zone Maldegem tot het kanaal Gent-Terneuzen.

Aan de Dam kruist de linie de grote baan ter hoogte van de Puyenbrug om dan verder de velden in te lopen richting Puyenbroek.

Links: Het diep in de velden en amper bereikbare bunkertje tussen Puyenbrug en Bosdam op Zaffelare. Dit bunkertje lijkt alsof het in de grond is gezakt maar dit zal wel een vals beeld zijn.

Hier duikt de linie, allicht omwille van het te bosrijke landschap meer zuidoostelijk weg in de richting van de Bosdam. Vanaf Stenen Dam te Eksaarde zal opnieuw een noordelijk van de linie lopende gracht als grens aangehouden worden.

Te Eksaarde - Kruisdam zijn er 2 bunkers die beiden via een observatie-opening het bruggetje over de verderop gelegen brug in het oog houden. Dit was een overstromingsgebied en deze weg met het brugje was een van de weinige doorgangen door dit gebied waardoor verdediging wel noodzakelijk werd geacht.

Deze gracht, Dijkgracht genaamd, zal opnieuw overgaan in de Zuidlede. Deze laatste zal op zijn beurt overgaan in de Stekense vaart. Door deze noordelijke grachten te volgen blijft men met de bunkerlijn hangen noordelijk van de Rechtstraat. Ook het kasteeldomein de Moerbeke valt ten prooi aan 2 bunkers.

De twee bunkertjes nog aanwezig op het kasteeldomein van Moerbeke zijn zeker wel de moeite waard. De foto links toont de eerste bunker die beperkt zichtbaar is vanaf de grote baan. Deze draag nog in slechte staat verkerende restanten van originele toegangsdeuren. De foto rechts is de tweede bunker op het domein. Deze werd omgebouwd in een Spaanse Hacienda.

Een grotere commandobunker ligt een gans eind zuidelijker in de Brielstraat. Voorbij het dorp van Eksaarde volgt de linie de Nieuwe Baan en de Zwaanaardestraat. De bunkers zijn opnieuw van het type met een dakopstelling over het halve dak van de bunker.

De linie kruist juist voor Sinaai opnieuw de Moervaart. Ter hoogte van Sinaaidorp geraak je de linie opnieuw kwijt en ontbreekt er zeker een stuk. Er is wel opnieuw in de Hooimanstraat nog een grotere commandobunker terug te vinden. De linie is hier verdwenen, mogelijks door de aanwezigheid van de noordelijke Stekense vaart maar meer waarschijnlijk zijn hier bunkers vermist of verdwenen. De linie duikt weer op, op de grens van Kemzeke met Stekene ter hoogte van de Kwakkel, het Steengelaag en de IJzerenhandstraat.

Vanaf hier duikt opnieuw een nieuw type van bunker op die we zullen terugvinden tot op het eindpunt in Vrasene. Bij dit type van bunkers zit de toegang in dit geval altijd opnieuw één aan de zijkant en één aan de achterzijde. De dakopstelling neemt bij deze bunkers altijd het volledige dak in zodat de bunker in feite vanaf het dak in de vier richtingen te verdedigen was. Het betreden van het dak gebeurt in dit geval altijd met stijgijzers in de achterste wand.

Links en midden: Bunkertjes zoals nog teruggevonden op laatste gedeelte tussen Sinaai en Vrasene. Rechts de manschappenbunker in het steengelaag te Stekene. Schetsen: Boek " De Hollandstellung - H.Sakkers"

Rechts en onder: De zeer unieke bunker in het Steengelaag te Stekene.

Daarna volgt de linie opnieuw een oude, nu als fietspad gebruikte tramlijn richting dorp van Kemzeke. Dit wordt gevolgd tot de Reepstraat op Sint Gillis Waas. Het vervolg loopt lang de Okkervoordestraat en de Vosstraat om dan op Vrasene te eindigen in een onduidelijk sluitstuk met de Kleine Laarstraat en de Peperdam.
De bunker in de velden langs de Okkervoordestraat te Sint Gillis Waas.
Links: de voorlopig laatste nog teruggevonden bunker van de Hollandstellung op grondgebied Vrasene. Hij is ingebouwd in een woning langs de Peperdam. Op de gevel is een infopaneel aangebracht over de bunkerlijn Steendorp-Vrasene maar daar hoort deze bunker voor de makers van het paneel jammer genoeg NIET bij.
Amper een kilometer verder komen de bunkers van de linie Steendorp - Vrasene in het zicht. Op dit einstuk is de linie zeker niet meer volledig.

Bronnen gebruikt voor deze webpagina:

  • De Duitse bunkerlinie van Steendorp Vrasene 1917 - Raymond Van Meirvenne.
  • Buskruit en Sauerkraut - een uitgave van het Gentse stadsarchief.
  • Agentschap Onroerend Erfgoed 2017: Hollandstellung https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/127073 (geraadpleegd op 19 augustus 2017).
  • De Hollandstellung - Hans Sakkers, Johan den Hollander en Ruud Murk - 2011.

De Hollandstellung