De Duitse bunkerlinie - De Hollandstelling - Wereldoorlog I.

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links

De Hollandstellung

Algemeen lot van de bunkertjes van de Hollandstellung.

Dat deze militaire bouwwerken niet door iedereen even geliefd zijn, mag bij deze wel al duidelijk zijn. Zeker in de periode na WO II gingen er nog al wat tegen de vlakte. Vooral ook omdat ze militair voor België, net zoals heel veel van zijn eigen massaal gebouwde bunkers in het interbellum, niet meer bruikbaar waren of totaal ontmanteld en onbruikbaar gemaakt en achtergelaten door de Duitse bezetter. Men mag gerust stellen dat tot het eind van de 20e eeuw heel wat bunkers letterlijk vogelvrij waren verklaard. Dit was zeker nog eens zo erg voor de op Belgisch grondgebied gebouwde Duitse bunkers omdat deze letterlijk werden gezien als restanten van een Duitse bezetting die men ondertussen 2x had meegemaakt en liever in sommige getroffen regio's uit hun verleden wou wissen.

Na WO II zijn er ook zeker aan de Hollandstellung serieuze opruimingswerken gebeurd. Enerzijds zijn er bunkerzones geweest waar men doelbewust massaal bunkers heeft verwijderd uit het landschap. Sommige zones zijn nog vrij intact, andere zijn zo goed als volledig verdwenen.

De stad Eeklo heeft ooit massaal aangeboden om bunkers op zijn grondgebied te slopen. Deze slopingen gebeurden door de stadsdiensten van Eeklo zelf en het puin hiervan afkomstig werd gebruikt als verharding voor heel wat toen nog niet verharde wegen. Eeklo kent om die reden nog amper 15 bunkers terwijl er origineel 66 stonden. Ditzelfde scenario (maar beperkter uitgewerkt), heeft zich ook voorgedaan op Lembeke.

Langs het Schipdonkkanaal en beperkter het Leopoldkanaal zijn in de zone Middelburg tot Adegem in de jaren '50 meer dan 20 bunkers gesloopt door verplicht hieraan tewerkgestelde werklozen.

Ook de uitbreiding van de Gentse haven heeft een echt slagveld aangericht in de bunkertjes die hier ooit te vinden waren. In de nabijheid van het kanaal Gent-Terneuzen verdwenen er al zeker nog eens een 20 tal bunkers.

Ook het meer recenter verdwenen gehucht het Zandeken te Evergem dat verdween voor de bouw van de Kluizendokken, nam in zijn sloop rond 2004 zeker nog eens een 7 tal bunkers met zich mee.

Daarnaast moesten de bunkertjes waar ze in woonkernen terechtkwamen, al te vaak meer ruimte maken voor nieuwe bouwgronden. Op kouters werden ze net zoals bij Bruggenhoofd Gent in de jaren '70 al eens ondergraven en zo uit het zicht gewerkt. Globaal gezien zijn de anderzijds wel net deze weilanden, kouters en bossen waar ze nog het vaakst zijn blijven staan. Het heeft er natuurlijk ook mee te zien dat niemand er in die zones veel geld wil aan geven om ze te laten verdwijnen, ook al is men ze daar soms ook liever kwijt dan rijk. Ook grote hoofdwegen en waterwegen zijn al heel vaak de oorzaak van slopingen geweest.

Gelukkig voor de liefhebbers van dit type erfgoed is men het, jammer genoeg nogal sterk streekgebonden, wat beginnen herwaarderen en werden nieuwe slopingsaanvragen (als ze al gevraagd werden) toch systematischer geweigerd. .

Vanaf 2015 geniet deze Duitse bunkerlijn als geheel een beschermingsstatus. Dit wil wel niet zeggen dat alle bunkers effectief als monument beschermd zijn. Die bescherming is er gedeeltelijk voor bepaalde clusters. Daarnaast houdt dit in dat de meeste structuren die er deel van uitmaken in elk geval niet meer gesloopt mogen worden zonder hiervoor toelating te krijgen van de bevoegde instantie, meestal de stedebouwkundige dienst van de gemeente waar ze zijn gebouwd. Deze steunen hiervoor hun advies (hopelijk) op de mening van de Dienst Erfgoed die op zijn beurt hiervoor hopelijk in de toekomst ook iets doordachter tewerk gaat met al dan niet interessant vinden van nog bestaande en mogelijks niet beschermde structuurtjes (zie de triestige afhandeling van het vergeten bunkertje op Stoepe te Ertvelde terwijl de beschermingsprocedure lopende was). De clusters die ondertussen effectief beschermd zijn als monument zijn daardoor wel degelijk definitief, tenzij er echt zeer grondige redenen zouden ontstaan, beschermd tegen verdere slopingen allerhande. Een regio die op deze manier zo goed als volledig werd beschermd, is Ertvelde. Ondertussen is ook op gelijkaardige wijze zo goed als alles wat nog rest van het nog meer intacte Oosteeklo mee beschermd.

Op dezelfde manier zijn er ook ondertussen nog beschermingen gebeurd maar steeds over beperkte clusters op grondgebied Knokke, Westkapelle, Lapscheure, Moerkerke, Middelburg, Maldegem, Eeklo, Lembeke, Assenede, Kluizen, Mendonk, Zaffelare, Stekene en Kemzeke. Deze oplijsting is gebaseerd op de situatie van augustus 2018.

Het mag wel een schande zijn dat er in de 2 a 3 jaar voorafgaand aan de beschermingsprocedure op Ertvelde alleen nog 3 bunkers werden gesloopt, 1 hiervan zelfs terwijl hij officieel in het beschermingsdossier reeds was opgenomen. Er is ooit met veel krantengerommel en persaandacht een zware boete toegekend aan de eigenaar die deze sloping zonder toelating liet uitvoeren. Alleen jammer dat het opnieuw bij heel veel geblaat is gebleven. Tot op heden is er nog geen Euro van de uitgesproken boete officieel geïnd.

Dit is de situatie zoals voorlopig nog zelf in mijn eigen inventarisatie teruggevonden tot op datum van 17/08/2018. Deze lijst kan nog wijzigen dus.

Marinegedeelte

  • Knokke Heist - 30 structuren + 1x restanten
  • Westkapelle - 3 structuren + 1x restanten
  • Lapscheure - 16 structuren
  • Moerkerke - 4 structuren
  • Middelburg - 9 structuren
  • Maldegem - 7 structuren + 2x restanten

Over het marinegedeelte konden op die manier nog 70 structuren teruggevonden worden. Daarnaast werden nog eens restanten aangetroffen van 4 structuren. In 1921 werden op dit Marinegedeelte nog 133 structuren geteld. Het komt er dan ook op neer dat nu nog 53% van de bunkers van dit gedeelte effectief nog bestaat. Van nog eens 3% zijn nog zeer beperkt restanten terug te vinden. Er dient nog een gedeeltelijke detailprospectie verder gezet te worden op deze zone wat nog beperkte kleine correcties zou kunnen opleveren op grondgebied Lapscheure tot Middelburg.

Landmachtgedeelte tussen Schipdonkkanaal Middelburg en kanaal Gent-Terneuzen

  • Maldegem - 2 structuren + 5x restanten
  • Sint Laureins - 1 structuur + 1x restanten
  • Adegem - 2 structuren + 6x restanten
  • Eeklo - 15 structuren
  • Lembeke - 20 structuren + 1x restanten
  • Oosteeklo - 22 structuren
  • Ertvelde - 31 structuren
  • Kluizen - 4 structuren
  • Assenede - 2 structuren

Over dit gedeelte opgetrokken door de Duitse landmacht werden in een inventaris opgesteld in 1935 nog 221 bunkers vastgesteld. Daarvan konden er anno 2018 nog 103 worden teruggevonden, wat neerkomt op 47%. Daarnaast werden ook nog eens 13 keer restanten gevonden van ooit ondertussen grotendeels verdwenen bunkers wat ook nog eens neerkomt op nog eens 6%.

Landmachtgedeelte tussen kanaal Gent-Terneuzen en Vrasene

  • Mendonk - 3 structuren
  • Zaffelare - 10 structuren
  • Eksaarde - 9 structuren
  • Moerbeke Waas - 2 structuren
  • Sinaai - 3 structuren
  • Stekene - 2 structuren
  • Kemzeke - 4 structuren
  • Sint Gillis Waas - 4 structuren
  • Vrasene - 2 structuren

Over dit gedeelte opgetrokken door de Duitse landmacht werden in een inventaris opgesteld in 1935 nog 57 bunkers vastgesteld. Daarvan konden er anno 2018 nog 39 worden teruggevonden, wat neerkomt op 68%. Voorlopig werden op deze zone geen restanten teruggevonden van grotendeels gesloopte structuren. Ook op dit gebied dienen nog bijkomende prospecties te gebeuren vanaf Stekene tot Vrasene waardoor er dus nog wel kleine correcties zouden kunnen dienen te gebeuren.

Globaal zit mijn eigen inventarisatie dan ook op 212 van de ooit 411 hier op deze linie gebouwde structuren. Dit komt dus neer op 52% van de linie die nog in goede staat aanwezig is. Daarnaast zijn nog eens restanten terug te vinden van 17 structuren, wat ook nog eens neerkomt op 4%. Globaal kan men dus zeggen dat er dus nog sporen te vinden zijn van 56% van de originele Hollandstellung (op voorwaarde dat de referentietellingen uit 1921 en 1935 iets of wat sluitend waren)

Bronnen gebruikt voor deze webpagina:

  • De Duitse bunkerlinie van Steendorp Vrasene 1917 - Raymond Van Meirvenne.
  • Buskruit en Sauerkraut - een uitgave van het Gentse stadsarchief.
  • Agentschap Onroerend Erfgoed 2017: Hollandstellung https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/127073 (geraadpleegd op 19 augustus 2017).

De Hollandstellung