Andere militair getinte structuren regio Oost-Vlaanderen

beperkte lijst hieronder

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Algemene beschrijving Hollandstellung

Reeds geïnventariseerde zones

Gedeelte gebouwd door de Duitse Marine tussen Knokke en Maldegem

Knokke Heist (+Zweitestellung WO II)

Westkapelle

Lapscheure

Moerkerke

Middelburg

Maldegem

Middelburg

Maldegem (+Zweitestellung WO II)

Sint Laureins (+ Zweitestellung WO II)

Philippine (NL) - Sas Van Gent (NL) - Sluiskil (NL) (Enkel Zweitestellung WO II)

Adegem

Eeklo

Lembeke

Oosteeklo

Ertvelde

Kluizen

Gent - 't Zandeken

Assenede

Sint Kruis Winkel

Mendonk

Zaffelare

Eksaarde

Moerbeke Waas

Sinaai

Stekene

Kemzeke

Sint Gillis Waas

Vrasene

De Hollandstellung - Inventarisatie van deze bunkerlinie op grondgebied Maldegem.

De regio Maldegem is voor wat de linie betreft zeker niet eenvoudig te inventariseren. De linie werd door 2 types Duitse troepen opgebouwd. Het gedeelte van de linie boven het Leopoldkanaal, werd gebouw door de Duitse Marine. Deze hebben hun bunkers altijd volledig bekist en volledig opgetrokken in ter plaatse gestort gewapend beton. Ten zuiden van het dubbelkanaal, zuidelijk van het Schipdonkkanaal dus, bevinden zich ook bunkers maar vanaf daar zijn de bunkers gebouwd door Duitse Landmacht. De bunkers aan die zijde zijn opgetrokken in een soort van Prefab betonblokken (Formsteine genaamd). Bijkomend ontstaat nog eens de merkwaardige situatie dat in voorgaande inventarisaties de deelgemeente Middelburg is meegeteld bij Maldegem. Waarom men dat met Middelburg wel heeft gedaan en niet met Adegem (toch ook een deelgemeente van Maldegem), is ook mij totaal onduidelijk.

Daarnaast zijn er in de buurt van het Schipdonk en het Leopoldkanaal ook nog structuren terug te vinden die niet dateren uit de tijd van de bouw van de Hollandstellung maar bijkomend door de Duitse bezetter zijn gebouwd als bescherming van het achterland in de periode 1940 - 1944. Men kan die structuren wel gaan beschouwen als een verder uitbouwen van de bestaande Hollandstellung die ook in die tijd, zeker ter hoogte van Maldegem, allicht voor een gedeelte opnieuw in gebruik is genomen. Men vindt trouwens nog gelijkaardige bijkomende WO II structuren hogerop naar de Nederlandse grens langs het Leopoldkanaal en zelfs in het stuk van Nederland aansluitend op dit gebied.

In de inventarisatie uit 1921 vindt men enkel een totaalaantal van de bunkers gebouwd tussen Knokke en Maldegem (noordkant Leopoldkanaal), namelijk 133 structuren. Er is echter geen detail over hoeveel er hiervan op grondgebied Maldegem stonden.

In de zone ten zuiden van het Schipdonkkanaal, werden er in 1935 nog 8 bunkers teruggevonden in de zone Maldegem (inclusief Middelburg). Wel had men origineel de bedoeling er 9 terug te vinden maar 1 exemplaar was toen al zoek geraakt. Welke dit betrof, is uit deze studies niet uit te maken.

Omdat de eigen telling uit het boek "De Hollandstelung" van Hans Sakkers zeker niet de volledige lijn onderzocht, is de telling die daar in terug te vinden is, ook zeer irrelevant om als referentie te gebruiken, wat dan ook niet is gebeurd. Wel zijn de vermelde locaties uit het boek mee opgenomen in de zoektocht die in dit geval wel in eerste instantie de volledige linie besloeg tussen Maldegem en Vrasene (grondgebied Oost-Vlaanderen).

Hieronder alvast de situatie van structuren door www.bunkergordel.be teruggevonden, Mocht u er meer info over kunnen geven over ontbrekende zaken, aarzel niet dit door te geven op info@bunkergordel.be.

Elk aangeduid bunkertje werd informatief van een eigen veronderstelde indeling voorzien omdat de oude reeds bestaande indelingen vrij onlogisch zijn en er blijkbaar types worden uitgevonden bij de vleet zonder dat ze soms nog van elkaar onderscheidbaar zijn. Er zullen later nog gedetailleerde bunkerfiches worden toegevoegd van de bunkertjes die tijdens de zoektocht ook in de mate van het mogelijke in detail gefotografeerd worden.

Alle onderstaande luchtfoto's zijn afkomstig van Google Earth.

De teruggevonden lokaties werden om de deze telling iets visueler te maken van een aparte kleur voorzien. Deze kleuren werden toegepast op onderstaande foto's:

  • Hollandstellung bunkers opgetrokken door de Duitse Marine - Lichtblauw. Hiervan werden er op Maldegem (inclusief Middelburg) nog 12 bunkers, 2 maal de restanten van een verdwenen structuur en 2 maal de locatie van een verdwenen structuur teruggevonden. Deze moeten allen deel uitgemaakt hebben van de originele telling van 133 stuks in 1921. Van de 12 nog teruggevonden bunkers staan er 8 op Middelburg en dus nog 4 op grondgebied Maldegem zelf.
  • Een gesloopte bunker is vrij recent in 2010 nog gesloopt op Middelburg.
  • De rest van de gemelde restanten en verdwenen bunker stonden op grondgebied Maldegem.
  • Het geprospecteerde gedeelte van het Marinegedeelte op Maldegem loopt aan de oostkant van de huidige N49, letterlijk zo goed als op de grens van Maldegem tot aan het Leopoldkanaal. Die zone bevindt zich volledig op grondgebied Middelburg. Daarna blijft de linie aan de noordkant van dit kanaal doorlopen tot aan de laatste gekende zware bunker langs de Aardenburgkalseide. Op deze zone ligt de grens tussen Middelburg en Maldegem juist voorbij de zware bunker tussen Leestjesbrug en Strobrugge. Deze ligt nog net op grondgebied Middelburg. Daarnaast zijn er ook nog 2 grote manschappenbunkers terug te vinden op het schiereiland Strobrugge zelf.
  • Hollandstellung bunkers opgetrokken door de Duitse landmacht - Donkerblauw. Hiervan werden er nog 7 van de 8 teruggevonden alsook de restanten van 1 gedynamiteerde bunker. Hierdoor zou op dat gebied de telling kunnen volledig zijn op dit grondgebied. 1 van deze bunkers, dichtstbij Leestjes is net zoals de merkwaardige munitienis enkele honderden meters verder, gelegen op grondgebied Middelburg. Toch werd er ook in 1935 al gezocht naar een niet meer terug te vinden bunker die ook in 1921 reeds zou vergeten zijn. Bij de eigen zoektocht werden ook nog bijkomend 2 verschansingen teruggevonden op grondgebied Maldegem.
  • Deze bunkers vindt men terug langs de zuidkant van het Schipdonkkanaal, enkele honderden meters voorbij Leestjesbrug. Deze loopt dan zo voort tot aanStrobrugge en Celie. Vanaf Celie loopt er ook nog een zeer kleine zuidelijke aftakking op de grens met Adegem. De laatste gevonden bunker is hier de bunker gekend als de bunker op Celie (over de huidige E34).
  • Structuren die in dezelfde regio zijn opgetrokken maar geen deel uitmaken van de Hollandstellung, werden onderaan apart vermeld. Dit betreffen structuren die door de Duitse bezetter tijdens WO II zijn opgetrokken als verdediging van het achterland. Men kan deze gaan beschouwen als een verder uitbouwen van deze Hollandstellung voor de mate dat ze nog nuttig waren voor de Duitse bezetter. Dergelijke structuren zijn terug te vinden tot op Nederlands grondgebied. Van dit type structuren, die letterlijk deel uitmaakten van de fameuze Atlantic Wall, werden er op Maldegem alleen al 21 verschillende structuurtjes teruggevonden.
  • Gekende gesloopte structuren werden in het Rood aangeduid. Op Maldegem werden voorlopig zo 2 structuren aangeduid.
  • Hollandstellung bunkers die reeds vermeld werden op vorige foto's, zijn bij herhaling in het Oranje aangeduid.
  • Tijdens deze zoektocht zijn ook nog een aantal verdachte locaties vastgesteld op Maldegem die mogelijks ook nog ontbrekende stucturen verbergen. De Maldegemse dijken bieden echter eindeloze kans dergelijke locaties aan te duiden. Voorlopig is er op die manier zeker nog 1 Marinebunker en mogelijks nog 1 landmachtbunker terug te vinden langs de dijken te Maldegem. Ook is er mogelijks nog een extra structuurtje gevonden deel uitmakend van de fameuze Zweitestellung. Tot deze met zekerheid kunnen bevestigd worden, worden ze hier niet officieel toegevoegd. Indien met zekerheid vastgesteld, worden ze in een volgende update zeker nog toegevoegd.
  • Voorlopig mag je allicht bovenstaande telling op Maldegem voor wat nu nog vlot terugvindbaar is, als vrij volledig bestempelen.

De loop van de Hollandstellung in grote lijnen op een kaart van Maldegem

Maldegem - Noordkant Leopoldkanaal - Zuidkant Schipdonkkanaal tussen Koning Albertlaan en Strobrugge

Op deze zones krijg je aan de noordkant van het Leopoldkanaal het vervolg van bunkers gebouwd door de Marine. Ten zuiden van het Schipdonkkanaal vind je bunkers gebouwd door de Landmacht.

1. Ma L 03 : Manschappenbunker - Landmacht - Fietspad langs Schipdonkkanaal.

Maldegem - Strobrugge

1. Ma M 09 : Kleine Mitrailleurbunker Marine - Dijkstraat met Waaktdijk, voor oprit woning.
2. Ma M 10 : Manschappenbunker - Marine - Dijkstraat met Waaktdijk, voor oprit woning, enkel betonplaat zichtbaar.
3. Ma M 15 : Zware mitrailleurbunker Marine : 3e gesloopte zware MG-bunker die langs Leopoldkanaal stond en werd gesloopt.
4. Ma M 16 : Restanten gesloopte marinebunker, onbekend type aan de overzijde van de Waaktdijk met de dijkstraat .
5. Ma M 11 : Manschappenbunker - Marine - Fontijnstraat 29. Sokkel, restant van allicht een manschappenbunker zoals nu nog bestaande langs de Leestjesweg , reeds gesloopt net voor WO II.
6. Ma L 04 : Manschappenbunker - Landmacht - Fietspad langs Schipdonkkanaal (voor bosje).
7. Ma L 05 : Manschappenbunker - Landmacht - Fietspad langs Schipdonkkanaal (juist voor sas).
8. Ma M 12 : Grote Manschappenbunker - commandobunker Marine - Strobrugge 17
9. Ma M 13 : Grote Manschappenbunker - commandobunker Marine - Strobrugge 12-14

Maldegem - Leopoldkanaal - Aardenburgkalseide

2. Ma M 14 : Zware mitrailleurbunker Marine - Aardenburgkalseide, noordkant Leopoldkanaal, voorbij Strobrugge

Maldegem - velden tussen Rapenbrugstraat en Broekhuizestraat

1. Ma L 06 : Manschappenbunker met verschansing - Landmacht - Oostelijk van Rapenbrugstraat
2. Ma L 07 : Manschappenbunker met schietopstelling op het dak - Landmacht - noordelijk van Broekhuizenstraat

Maldegem - zuidkant schipdonkkanaal tussen Rapenbrug en Celiebrug

1. Ma L 08 : Verschansing - Landmacht - zuidelijk van Schipdonkkanaal
2. Ma L 09 : Restant van een Verschansing - Landmacht - zuidelijk van Schipdonkkanaal
3. Ma L 10 : Restanten van allicht een opgeblazen manschappenbunker - Landmacht - vrij kort bij Celiebrug

Strobrugge Maldegem - De Duitse Zweitestellung, deel uitmakend van de Atlantic Wall.

Te Maldegem, ter hoogte van Strobrugge en ook nog langs enkele andere locaties in de nabijheid van het Leopoldkanaal, zitten in deze regio nog heel wat structuren verborgen. Deze zijn in geen geval deel uitmakend van de hier beschreven bunkerlijn, de Hollandstellung. Men kan deze stellingen wel gaan beschouwen als uitbreidingen op de reeds bestaande Hollandstellung. Sommige reeds bestaande WO I structuren werden opnieuw gebruikt, anderen niet, maar ook werden er heel wat bijkomende structuren gebouwd. Men kan ze op die manier wel letterlijk als een WO II uitbreiding op de bestaande Hollandstellung gaan beschouwen omdat ze wel verdedigend zijn opgetrokken naar hetzelfde front toe. Bij deze bijgebouwde structuren werd Nederland wel niet als uiterste grens bekeken omdat zowel België als Nederland op dat moment bezet gebied waren. Er zijn namelijk ook beperkt nog hierbij horende structuren te vinden, kort over de Belgische grens tot in Sluiskil. Mogelijk zitten er nog maar in elk geval werden er op het moment tot daar reeds gevonden.

De structuren maakten deel uit van een Duitse WO II site. Deze diende om het achterland te beschermen, vooral tegen vijandige vliegtuigen. De hiertoe deel uitmakende structuren zitten in veel gevallen sterk verborgen tussen de bebouwing maar blijken vaak nog vrij goed bewaard. Ook zijn er structuren bij die flink wat sporen van strijd dragen.

Op grondgebied Maldegem zijn deze structuren te vinden op het schiereiland Strobrugge en de daarbij aansluitende tussendijk tussen Schipdonk en Leopoldkanaal. De stelling loopt ook nog beperkt door aan de overzijde van de expresweg te Strobrugge, aan de zuidzijde van de het Leopoldkanaal.

De stellingen blijken ook qua grondgebied waarop ze zijn gebouwd, heel wat uitgebreider dan wat wordt aangeduid door de Dienst Erfgoed. De stelling wordt wel in hun beschermingsdossier vermeld maar niet in detail wat natuurlijk opnieuw totaal geen garantie geeft op enige bescherming van de nog bestaande structuren. Wat niet in detail is beschreven, kan men ook moeilijk beschermd noemen. Vandaar deze detailtelling van wat hier kon worden teruggevonden. Naar alle waarschijnlijkheid zijn ook de twee grote manschappen-commandobunkers Ma M 12 en Ma M 13, die wel degelijk deel uitmaakten van de Hollandstellung, ook opnieuw binnen deze stelling opgenomen geweest.

In totaal konden hier tot op heden 22 aparte structuren teruggevonden worden die van deze stelling deel uitmaakten.

Ook hogerop het Leopoldkanaal (meer Oostelijk) kunnen op verschillende plaatsen nog tot deze Zweitestellung behorende structuren teruggevonden worden. Omdat ze toch beperkt aanzienbaar zijn als een aanvulling vna de WO I bunkerlinie van de Hollandstellung, werden ze informatief bij deze inventarisatie toch ook mee gearchiveerd.

2. Ma W2 02 - Koepelstructuur
3. Ma W2 03 - Manschappenbunker
4. Ma W2 04 - Schuttersput
5. Ma W2 05 - Manschappenbunker
6. Ma W2 06 - Manschappenbunker
7. Ma W2 07 - Manschappenbunker
8. Ma W2 08 - Manschappenbunker
9. Ma W2 09 - Manschappenbunker
10. Ma W2 10 - Munitienis
11. Ma W2 11 - Munitienis
12. Ma W2 12 - Opslagplaats
13. Ma W2 13 - Opslagplaats
14. Ma W2 14 - Opslagplaats
15. Ma W2 15 - Schuttersput
16. Ma W2 16 - Schuttersput
17. Ma W2 17 - Manschappenbunker
18. Ma W2 18 - Manschappenbunker (Door dienst erfgoed foutievelijk gekoppeld aan Hollandstellung) - ook foto is verkeerd
19. Ma W2 19 - Manschappenbunker
20. Ma W2 20 - Opslagplaats
21. Ma W2 21 - Manschappenbunker
22. Ma W2 22 - Manschappenbunker

Als uzelf nog aanvullingen of correcties weet ten opzichte van bovenstaande reeks structuren op grondgebied Maldegem, gelieve dit dan door te geven, zodat toch eindelijk eens een volledige inventarisatie van wat nog van deze linie bestaat zou gekomen kunnen worden. Gelieve in dat geval te mailen op info@bunkergordel.be. Alvast bedankt voor uw medewerking.

Gebruikte externe bronnen: Boek: "De Hollandstellung - Hans Sakkers, Johan den Hollander en Ruud Murk".

De inventaris van de Dienst Erfgoed van de Hollandstellung.

Het archief van Eeklo, meer specifiek, de collectie Georges Spittael met dank aan Mr Marc Verbiest.