Algemene beschrijving Hollandstellung

Knokke Heist - Westkapelle - Lapscheure - Moerkerke - Middelburg - Maldegem - Sint Laureins- Adegem - Eeklo - Lembeke - Oosteeklo - Ertvelde - Kluizen - Gent - Assenede - Sint Kruis Winkel - Mendonk - Zaffelare - Eksaarde - Moerbeke Waas - Sinaai - Kemzeke - Stekene - Sint Gillis Waas - Vrasene

Structuren WO II in directe omgeving Hollandstellung (Zweitestellung): Knokke Heist - Maldegem - Sint Laureins- Philippine (NL) - Sas Van Gent (NL) - Sluiskil (NL)

Wat voorafging aan de loop van de Hollandstelling is voor de voorlijn te zoeken op grondgebied Sint Laureins, voor de hoofdstelling op Adegem.

De Hollandstellung - Inventarisatie van deze bunkerlinie op grondgebied Eeklo.

Aan de overzijde van het Schipdonkkanaal stonden op grondgebied Eeklo ooit niet minder dan 66 structuren die deel uitmaakten van de Hollandstellung. Je vindt er dus zowel de voorlijn als de tweedelige hoofdlijn terug. Wel blijkt er jammer genoeg heden nog amper 1/4 van de linie terug te vinden. Het mag gezegd worden, op Eeklo werd de lijn met hulp van de stad zwaar uitgedund. In de jaren 1959-1960 bood Eeklo namelijk aan om de bunkers op uw eigendom te Eeklo op kosten van de stad te laten slopen. De werken werden uitgevoerd door werklozen en het puin werd gebruikt om onverharde wegels te verbeteren. Het mag duidelijk zijn dat er op dit voorstel in die tijd vlot is ingegaan. Gelijkaardige acties op grondgebied Lembeke en Maldegem resulteerden ook daar in vrij massale slopingen.

De Voorlijn sluit direct aan bij waar deze eindigde op grondgebied Sint Laureins. Namelijk ter hoogte van de Boterhoek. De laatst vermelde voorliniebunker daar stond zelfs al iets meer oostelijk dan de eerste op grondgebied Eeklo. De bunkers liggen daar letterlijk op de grens tussen Sint Laureins en Eeklo. De voorlijn is daarna te zoeken tussen Boterhoek en Ziedelingen. Daarna volgt ze de Moerstraat om dan zuidoostelijk af te buigen richting Waaistraat en Bus. Vanaf Bus verloopt de voorlijn opnieuw oostelijker op grondgebied Lembeke.

De hoofdlijn sluit direct aan op grondgebied Eeklo waar de laatste bunker op Adegem aan de overzijde van het Schipdonkkanaal nog te vinden was nabij het waterzuiveringstation nabij Balgerhoeke. De eigenlijke hoofdstelling loopt dan langs de rotonde op de Sint Laureinsesteenweg doorheen de velden zuidoostelijk richting Pastoor Bontestraat. Daarna blijft ze ook verder lopen als een dubbele lijn lopende tussen de Pastoor Bontestraat aan de noordkant en de N455 Balgerhoeke op de zuidkant. Daarna wordt de centrale te volgen lijn de oude ondertussen toeristische spoorlijn van Brugge naar Eeklo. De meest noordelijke bunkers lagen in de velden noordelijk hiervan, de meest zuidelijke in de nabijheid van de huidige Leopoldlaan. Let er wel op dat deze Leopoldlaan ten tijde van de bunkerlijn nog niet bestond, wel de Brugsesteenweg. Daarna verwisselt de hoofdlijn zijn centrale as van de spoorlijn naar de hoofdweg Zandvleuge. De hoofdstelling blijft vanaf daar zweven noordelijk van Zandvleuge tot de weg Zandvleuge zelf. Daarna duikt de lijn letterlijk zuidoostelijk een sterk verstedelijkt gebied in en kruist de hoofdwegen Rombautstraat, Roze, Burgemeester Lionel Pussemierstraat, Sportlaan en Kriekmoerstraat. Vanaf daar wordt de situatie opnieuw vergelijkbaar met Zandvleuge en blijft de lijn zweven in de velden noordelijk van de Oostveldstraat tot de Oostveldstraat zelf. Ook daar werd de lijn zwaar aangetast door vele nieuwe verkavelingen. Daarna zal de hoofdlijn de noorkant van de Oostveldstraat verlaten en komen te liggen tussen Oostveldstraat en Antwerpse Heirweg. Op dat moment zitten we echter reeds op grondgebied Lembeke.

Omdat de eigen telling uit het boek "De Hollandstellung" van Hans Sakkers zeker niet de volledige lijn onderzocht, is de telling die daar in terug te vinden is, ook zeer irrelevant om als referentie te gebruiken, wat dan ook niet is gebeurd. Wel zijn de vermelde locaties uit het boek mee opgenomen in de eigen zoektocht.

In de inventarisatie uit 1921 werden op Eeklo in totaal niet minder dan 65 bunkers vastgesteld. Men kon dus wel letterlijk zeggen dat Eeklo er van vergeven stond. Dit waren allemaal bunkers gebouwd door de Duitse landmacht met de specifieke betonstenen. Bij de herhaling van deze telling in 1935 was de situatie nog zeer vergelijkbaar. Er bleek bij de nieuwe telling slechts 1 bunker verdwenen (of gemist). Er was toen sprake van 9 voorpostbunkers, 21 manschappenbunkers, 27 waarnemingsbunkers, 7 mitrailleurbunkers en 1 zeer merkwaardig klein structuurtje duidelijk deel uitmakend van deze linie maar toch met een zeer afwijkend uitzicht ten opzichte van al de rest.

Bij de eigen inventarisatie van 2018 wordt veel minder de nadruk gelegd om zoveel verschillende types te beduiden. Dit is ook meestal zeer moeilijk omdat je altijd bij bunkertypes uitkomt die niet 100% het ene zijn maar ook niet 100% het andere. Zelf houd ik niet zo van dat overdreven hokjesdenken. Er konden nog 15 structuren worden teruggevonden. Dit omvatte nog 3 specifieke mitrailleurbunkers, 1 uniek structuurtje langs de spoorlijn, 2 Observatie-Manschappenbunkers en 9 manschappenbunkers. Er konden wel geen specifieke waarnemingsbunkers in de vorm van puntbunkers meer teruggevonden worden ondanks dat deze toch vrij talrijk aanwezig waren op grondgebied Eeklo.

Hieronder alvast de situatie van structuren door www.bunkergordel.be teruggevonden, Mocht u er meer info over kunnen geven over ontbrekende zaken, aarzel niet dit door te geven op info@bunkergordel.be. Weet dat aanvullende details over bunkers aangeduid met cirkeltjes omdat de 100% exacte locatie mij ontbreekt, zeker ook altijd welkom zijn.

Elk aangeduid bunkertje werd informatief van een eigen veronderstelde indeling voorzien omdat de oude reeds bestaande indelingen vrij onlogisch zijn en er blijkbaar types worden uitgevonden bij de vleet zonder dat ze soms nog van elkaar onderscheidbaar zijn. Er zullen later nog gedetailleerde bunkerfiches worden toegevoegd van de bunkertjes die tijdens de zoektocht ook in de mate van het mogelijke in detail gefotografeerd worden.

Alle onderstaande luchtfoto's zijn afkomstig van Google Earth.

De teruggevonden locaties werden om de deze telling iets visueler te maken van een aparte kleur voorzien. Deze kleuren werden toegepast op onderstaande foto's:

  • Nog bestaande Hollandstellung bunkers - Lichtblauw
  • Structuren die in dezelfde regio zijn opgetrokken maar geen deel uitmaken van de Hollandstellung - Geel. (Geel)
  • Gekende gesloopte structuren - Rood
  • Locaties van ooit geplande maar nooit gebouwde bunkers - Roze
  • Hollandstellung bunkers reeds vermeld op vorige foto's - Oranje.

Indien de locaties zo goed als correct gekend zijn, zullen de structuren aangeduid worden met een stip in bovengemelde kleur. Indien enkel ongeveer de locatie gekend is, zal dit gebeuren met een cirkeltje in de gemelde kleuren. Ook de grootte van de cirkel zal afhangen van de mate van onduidelijkheid van de te localiseren zone.

Om het intern wat overzichtelijk te maken werd een interne nummering toegepast die niets vandoen heeft met eerder gemaakte en bestaande tellingen van her en der uit het verleden. Het is gewoon een eigen vorm van telling per gemeente. Ga er dan vooral ook alvast niet meer achter zoeken.

De loop van de Hollandstellung in grote lijnen op een kaart van Eeklo

Eeklo: De vooruitgeschoven stelling aan de noordkant van Eeklo

1. Ee L 01 - Manschappenbunker tussen Grote Boterhoek en Ziedelingen
2. Ee L 39 - Verdwenen Manschappenbunker zuidelijk van Moerstraat in de velden
3. Ee L 19 - Verdwenen Manschappenbunker zuidelijk van Moerstraat in de velden
4. Ee L 20 - Verdwenen bunker zuidelijk van Moerstraat en westelijk Sint Jansdreef, heden bos.
5. Ee L 21 - Verdwenen bunker tussen Moerstraat en Ziedelingen (dichterbij Ziedelingen)
6. Ee L 10 - Manschappenbunker tussen Moerstraat en Ziedelingen (dichterbij Moerstraat)
7. Ee L 24 - Verdwenen bunker zuidelijk van Moerstraat in bocht nabij Peperstraat
8. Ee L 22 - Verdwenen bunker noordelijk van Moerstraat ter hoogte van laatste huis in veld
9. Ee L 23 - Verdwenen bunker oostelijk Peperstraat op rand van veld en bos
10. Ee L 40 - Manschappenbunker aan het waterstation ter hoogte van de Waaistraat
11. Ee L 11 - Manschappenbunker in veld tussen Ketsebroeken (vervolg Bus) en Aalstgoed

Eeklo: Hoofdstelling vanaf Schipdonkkanaal tot kruispunt Leopoldlaan en krekelmuit.

1. Ee L 25 - Verdwenen Manschappenbunker langs Sint Laureinsesteenweg nabij bestaande villa aan rotonde
2. Ee L 26 - Verdwenen Manschappenbunker in velden tussen Expressweg en Pastoor Bontestraat
3. Ee L 27 - Verdwenen Manschappenbunker in velden tussen Expressweg en woning langs Pastoor Bontestraat nr 19
4. Ee L 02 - Manschappenbunker in tuin van woning Pastoor Bontestraat 64 en spoorlijn, tegen de spoorlijn
5. Ee L 28 - Verdwenen Observatie-Manschappenbunker op huidige locatie woning Pastoor Bontestraat 76a
6. Ee L 29 - Verdwenen Mitrailleurbunker in tuin woning Pastoor Bontestraat 76 tegen de spoorlijn
7. Ee L 31 - Verdwenen Observatie-manschappenbunker op Balgerhoeke 66
8. Ee L 03 - Observatie Manschappenbunker in achtertuin woning Balgerhoeke 36
9. Ee L 04 - Manschappenbunker ingebouwd in woning aan de Krekelmuit 16
10. Ee L 32 - Verdwenen bunker (allicht manschappenbunker) nabij kruising Leopoldlaan en Krekelmuit, zou heden op Leopoldlaan hebben gestaan

Eeklo: vervolg Hoofdstellung langs oude spoorlijn Brugge - Eeklo tussen Krekelmuit en Zandvleuge.

1. Ee L 05 - Mitrailleurbunker noordelijk van Leopoldlaan en oostelijk van de Ringlaan
2. Ee L 33 - Verdwenen Mitrailleurbunker in velden noordelijk Leopoldlaan
3. Ee L 35 - Verdwenen Manschappenbunker oostelijk van woning rechtover Leopoldlaan 57, 88m van spoorlijn verwijderd.
4. Ee L 34 - Verdwenen Observatie-Manschappenbunker zuidelijk Leopoldlaan 57, westelijk in tuin van woning
5. Ee L 06 - Unieke Observatiepost - Wachtpost naast spoorlijn
6. Ee L 38 - Verdwenen Observatie-Manschappenbunker westelijk van villa Leopoldlaan 70
7. Ee L 36 - Verdwenen Manschappen of Observatie-manschappenbunker vrij ver noordelijk van de spoorlijn in het veld
8. Ee L 37 - Verdwenen Mitrailleurbunker ter hoogte van huidige gebouwen Sportcentrum tussen Leopoldlaan en spoorlijn
9. Ee L 08 - Manschappenbunker op rand van veld en bos noordelijk tegen de spoorlijn
10. Ee L 09 - Manschappenbunker op rand van bos noordelijk tegen spoorlijn
11. Ee L 41 - Verdwenen Observatie-Manschappenbunker oostelijk van woning op Elzenboslaan 6 (ook gekend als Stekkenbosje)
12. Ee L 40 - Verdwenen bunker - rechtover T van Gravin Johannalaan en Sint Jansdreef, de bunker stond op 5m van de weg en op 106m van de spoorwegovergang.
13. Ee L 07 - Manschappenbunker aan noordkant Leopoldlaan nr 44 in voortuin
14. Ee L 42 - Verdwenen Mitrailleurbunker tussen spoorlijn en Gravin Johannalaan nr 16, ter hoogte van huidige garage bij woning
15. Ee L 43 - Verdwenen Manschappenbunker nabij de hoek van Zandvleuge en Heilig Grafstraat
16. Ee L 44 - Verdwenen bunker nabij spoorwegovergang op Zandvleuge
17. Ee L 45 - Verdwenen bunker noordelijk in het veld ten opzichte van de spoorwegovergang op Zandvleuge

Eeklo: Hoofdstelling Zandvleuge vanaf spoorwegovergang tot Peperstraat

1. Ee L 46 - Verdwenen bunker ter hoogte van huizenblok noordelijk van Zandvleuge 98 - 104
2. Ee L 48 - Verdwenen bunker oostzijde hoeve op Zandvleuge nr 82
3. Ee L 47 - Verdwenen bunker 275m ver in het veld noordelijk van woning Zandvleuge nr 84.
4. Ee L 49 - Verdwenen bunker 100m ver op het land, noordelijk van woning Zandvleuge nr 44. Is een weiland achter huidige voetbalplein.
5. Ee L 50 - Verdwenen bunker vrij ver achteraan op terreinen metaalbewerker.

Eeklo: Hoofdstelling tussen Peperstraat en Kriekmoerstraat.

1. Ee L 51 - Verdwenen Observatie-Manschappenbunker Hoek Rabautstraat - Vrombautstraat, achteraan parking bakkerij
2. Ee L 17 - Verdwenen mitrailleurbunker achterzijde parking Colruyt aan Noordkant Roze
3. Ee L 53 - Verdwenen mitrailleurbunker 50 a 75m in Desire Steyaertstraat, komende van Roze, achter woningen
4. Ee L 52 - Verdwenen Observatie-Manschappenbunker op Roze 95.
5. Ee L 54 - Verdwenen Manschappenbunker op Burgemeester Lionel Pussemierstraat, hoek met Cavalier NV
6. Ee L 55 - Verdwenen Manschappenbunker nabij kruising Burgemeester Maurice Goethalslaan en Burgemeester Lionel Van Dammelaan.
7. Ee L 57 - Verdwenen mitrailleurbunker op Emiel Dauwestraat nr 8
8. Ee L 56 - Ongeveer de locatie van een verdwenen Observatie-Manschappenbunker noordelijk van Scoutspad en Noordelijk van Zonnepad
9. Ee L 13 - Observatie Manschappenbunker op Schoutsterrein langs de Sportstraat, gekend als de Bunker
10. Ee L 58 - Ongeveer de locatie van een verdwenen Manschappenbunker achteraan op kasteeldomein en park langs noordkant Oostveldstraat.
11. Ee L 30 - Ongeveer de locatie van en verdwenen Observatie-Manschappenbunker op zuidwestelijke uithoek pleintje Rodekruistraat
12. Ee L 14 - Mitrailleurbunker in tuin Veldstraat 9
13. Ee L 59 - Verdwenen mitrailleurbunker bij autogarage op Kriekmoerstraat 106
14. Ee L 60 - Verdwenen Observatie-Manschappenbunker op hoek van Kriekmoerstraat en Oosteveldstraat

Eeklo: Hoofdstelling tussen Kriekmoerstraat en Oostveldstraat tot de grens met Lembeke.

1. Ee L 61 - Verdwenen Observatie-Manschappenbunker Oostveldstraat 117
2. Ee L 62 - Verdwenen Manschappenbunker in de velden noordelijk van de Oostveldstraat
3. Ee L 15 - Observatie Manschappenbunker ingebouwd in nieuwbouwwoning op Oostveldstraat nr 211
4. Ee L 63 - Verdwenen Manschappenbunker vrij ver in het veld tussen Oostveldstraat 207 en 209
5. Ee L 64 - Verdwenen Manschappenbunker Oostveldstraat 211 voor schrijnwerkerij
6. Ee L 66 - Verdwenen Manschappenbunker 100 a 125m ver in het veld ter hoogte van Oostveldstraat 231
7. Ee L 65 - Verdwenen Observatie-Manschappenbunker voor hoeve op Oostveldstraat 235
8. Ee L 16 - Mitrailleurbunker in veld, noordelijk van Oostveldstraat voorbij nr 237
9. Ee L 18 - Verdwenen Manschappenbunker zuidelijk Oostveldstraat nabij grens met Lembeke

Ondanks het stedelijke karakter van de streek, is het allicht zo goed als uitgesloten dat er nog bunkers die hier aangeduid staan als verdwenen nog zouden bestaan. Wel valt zeker niet uit te sluiten dat hier en daar misschien wel nog kleine restanten die op de ooit aanwezige bunkers duiden, bestaan. Weet dat ik zeker ook geïnteresseerd ben deze als bewijs van hun effectieve locatie te komen documentariëren en fotograferen.

Voor wat Eeklo betreft, zullen de locaties van de nog bestaande bunkers vrij juist zijn. Deze van de verdwenen bunkers zullen ongeveer juist zijn maar deze kunnen gerust enkele tientallen meters verkeerd gelokaliseerd zijn.

Als uzelf nog aanvullingen of correcties weet ten opzichte van bovenstaande reeks structuren op grondgebied Eeklo, gelieve dit dan door te geven, zodat toch eindelijk eens een volledige inventarisatie van wat nog van deze linie bestaat zou gekomen kunnen worden. Gelieve in dat geval te mailen op info@bunkergordel.be. Alvast bedankt voor uw medewerking.

Het verdere verloop van zowel de vooruitgeschoven stelling als de hoofdstelling is te zoeken op grondgebied Lembeke.

Gebruikte externe bronnen:

  • Gebruikte externe bronnen: Boek: "De Hollandstellung - Hans Sakkers, Johan den Hollander en Ruud Murk".
  • De inventaris van de Dienst Erfgoed van de Hollandstellung.
  • Het archief van Eeklo, meer specifiek, de collectie George Spittael met dank aan Mr Marc Verbiest.