Andere militair getinte structuren regio Oost-Vlaanderen

beperkte lijst hieronder

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Algemene beschrijving Hollandstellung

Reeds geïnventariseerde zones

Gedeelte gebouwd door de Duitse Marine tussen Knokke en Maldegem

Knokke Heist (+Zweitestellung WO II)

Westkapelle

Lapscheure

Moerkerke

Middelburg

Maldegem (t.e.m Strobrugge)

Maldegem (vanaf Strobrugge + Zweitestellung WO II)

Sint Laureins (+ Zweitestellung WO II)

Philippine (NL) - Sas Van Gent (NL) - Sluiskil (NL) (Enkel Zweitestellung WO II)

Adegem

Eeklo

Lembeke

Oosteeklo

Ertvelde

Kluizen

Gent - 't Zandeken

Assenede

Sint Kruis Winkel

Mendonk

Zaffelare

Eksaarde

Moerbeke Waas

Sinaai

Stekene

Kemzeke

Sint Gillis Waas

Vrasene

Wat voorafging aan de loop van de Hollandstelling is voor zowel de Voor- als de achterlijn te zoeken op grondgebied Knokke Heist.

De Hollandstellung - Inventarisatie van deze bunkerlinie op grondgebied Westkapelle.

Op Westkapelle is de linie vergeleken bij Knokke al heel wat moeilijker nog terug te vinden. Waar je in Knokke nog ganse zones zo goed als intact vindt, is dat hier al heel wat minder het geval. Men vindt er enkel bunkers opgetrokken door de Duitse Marine. Deze hebben hun bunkers altijd volledig bekist en opgetrokken in ter plaatse gestort gewapend beton.

Voor de bunkers gebouwd door de Marine tussen Strobrugge en de kust, vindt men geen detail per gemeente terug. Men vindt er enkel van terug dat ze zullen deel uitgemaakt hebben van een totaal van 133 bunkers en structuren die nog konden teruggevonden worden in een inventarisatie van dit Marinegedeelte van deze bunkerlinie in 1921. Er is echter geen detail over hoeveel er hiervan toen specifiek op Westkapelle stonden.

Ook in het Marinegedeelte vanaf Knokke tot Leestjesbrug op Middelburg is de linie in 2 lijnen gebouwd. Zo vindt men een lijn gevormd van bunkers vrij kort tegen de Belgisch-Nederlandse grens en een bebunkerde zone ongeveer op een lijn iets meer westelijk.

De voorlijn volgt op Westkapelle dezelfde waterloop die al gevolgd werd vanuit Knokke komende, namelijk de oude Spaanse aangelegde Cantelmolinie. Deze waterloop wordt als oostgrens aangehouden tot ze aansluit in het eveneens oude Spaanse Fort van Sint Donaas. Dit is meteen ook de overgang naar het grondgebied Lapscheure. Fort Sint Donaas aan de Damse Vaart is namelijk het enige stukje van Lapscheure aan de noordkant van de Damse Vaart.

Voor wat betreft de achterlijn van de Hollandstellung, moet de opmerking gemaakt voor Knokke Heist, ook hier doorgetrokken worden. Van de eerder gemelde achterlijn is ook hier nog zeer weinig tot nog minder dan op Knokke Heist terug te vinden. Voorlopig is hier van die achterlijn letterlijk alleen opnieuw 1 mitrailleurpaal teruggevonden van een voor de rest gesloopte manschappenbunker. De achterlijn zal voor de rest maar opnieuw heel duidelijk worden teruggevonden vanaf Lapscheure. Voor de rest moeten we het dus ook op Westkapelle doen met locaties van verdwenen bunkers.

Meestal zijn de bunkers op de achterlijn vrij lokaal gegroepeerd in kleine bunkerconcentraties. Een veel teruggevonden combinatie is dit van een commandobunker, een telefoniebunker en een lichtsignaalbunker. Soms ging men de commandobunker en de telefoniebunker groeperen in 1 grotere bunker en bestond de combinatie slechts uit 2 bunkers. Bij deze combinatie werden hier en daar toch blijkbaar ook nog aparte manschappenbunkers met bijhorende mitrailleurpalen opgericht.

Omdat de eigen telling uit het boek "De Hollandstellung" van Hans Sakkers zeker niet de volledige lijn onderzocht, is de telling die daar in terug te vinden is, ook zeer irrelevant om als referentie te gebruiken, wat dan ook niet is gebeurd. Wel zijn de vermelde locaties uit het boek mee opgenomen in de eigen zoektocht.

Hieronder alvast de situatie van structuren door www.bunkergordel.be teruggevonden, Mocht u er meer info over kunnen geven over ontbrekende zaken, aarzel niet dit door te geven op info@bunkergordel.be. Weet dat aanvullende details over bunkers aangeduid met cirkeltjes omdat de 100% exacte locatie mij ontbreekt, zeker ook altijd welkom zijn.

Elk aangeduid bunkertje werd informatief van een eigen veronderstelde indeling voorzien omdat de oude reeds bestaande indelingen vrij onlogisch zijn en er blijkbaar types worden uitgevonden bij de vleet zonder dat ze soms nog van elkaar onderscheidbaar zijn. Er zullen later nog gedetailleerde bunkerfiches worden toegevoegd van de bunkertjes die tijdens de zoektocht ook in de mate van het mogelijke in detail gefotografeerd worden.

Alle onderstaande luchtfoto's zijn afkomstig van Google Earth.

De teruggevonden locaties werden om de deze telling iets visueler te maken van een aparte kleur voorzien. Deze kleuren werden toegepast op onderstaande foto's:

  • Nog bestaande Hollandstellung bunkers - Lichtblauw
  • Structuren die in dezelfde regio zijn opgetrokken maar geen deel uitmaken van de Hollandstellung - Geel. (Geel)
  • Gekende gesloopte structuren - Rood
  • Locaties van ooit geplande maar nooit gebouwde bunkers - Roze
  • Hollandstellung bunkers reeds vermeld op vorige foto's - Oranje.

Indien de locaties zo goed als correct gekend zijn, zullen de structuren aangeduid worden met een stip in bovengemelde kleur. Indien enkel ongeveer de locatie gekend is, zal dit gebeuren met een cirkeltje in de gemelde kleuren. Ook de grootte van de cirkel zal afhangen van de mate van onduidelijkheid van de te localiseren zone.

Om het intern wat overzichtelijk te maken werd een interne nummering toegepast die niets vandoen heeft met eerder gemaakte en bestaande tellingen van her en der uit het verleden. Het is gewoon een eigen vorm van telling per gemeente. Ga er dan vooral ook alvast niet meer achter zoeken.

In totaal werden op Westkapelle 17 locaties geprospecteerd. Van deze 17 locaties bleken er nog slechts 3 effectief bunkers te bevatten. Op 1 locatie kon nog een restant van een verdwenen bunker worden gevonden, namelijk een mitrailleurpaal die origineel bij een bunker stond die op zijn beurt wel degelijk is verdwenen.

Voorlopig is er ook nog 1 te prospecteren locatie op grondgebied Westkapelle (nog niet toegevoegd).

De loop van de Hollandstellung in grote lijnen op een kaart van Westkapelle

Westkapelle - Vervolg van de Voorlijn van de Hollandstellung komende van Knokke Heist.

Cantelmolinie tot de Sluisstraat.

Op dit gedeelte van de voorlijn konden totaal geen bunkers op zich meer worden teruggevonden, net zoals dat ook op Knokke langs dit stuk van de linie niet meer het geval was. Wel zie je nog heel duidelijk de oude vestingslinie van de Cantelmolinie tussen het oude Fort Hazegras en Fort Sint Donaas. Blijkbaar vonden de Duitsers deze oude vesting interessant genoeg om ook de uitstekende punten van deze Cantelmolinie te gaan benutten voor het bouwen van allicht manschappenbunkers. Ter hoogte van het Stützpunkt Haubtstrasse werd de voorlinie bijkomend nog eens ontdubbeld, mogelijks ook een gevolg van het feit dat de voor- en de achterlijn hier wel vrij sterk uit elkaar komen te lopen. Zo zitten er structuren direct tegen de Cantelmolinie en nog eens (allicht grotere manschappenbunkers) iets verderop achteruit. Zo een structuur is ook nog de manschappenbunker die nog kan gevonden worden aan de verbrandingsoven nabij de Sluisstraat. Allicht nog de enige restant van wat ooit Stützpunkt Haubtstrasse was.

1. Wk M 05: Onbekend type bunker (verdwenen) - noordelijk uitstulping Cantelmolinie noordelijk van Sluisstraat (Stützpunkt Haubstrasse)
2. Wk M 06: Onbekend type bunker (verdwenen) - zuidelijk uitstulping Cantelmolinie noordelijk van Sluisstraat (Stützpunkt Haubtstrasse)
3. Wk M 08: Onbekend type bunker (verdwenen) - 2e Lijn voorlinie - Langs Greveningedijk nabij uitkomende veldwegel (Stützpunkt Haubstrasse)
4. Wk M 03: Manschappenbunker - 2e Lijn voorlinie - sterk verstoken onder begroeiing en klimop tussen hoeve en verbrandingsoven langs de Sluisstraat (Stützpunkt Haubtstrasse)

Westkapelle - Vervolg van de Voorlijn van de Hollandstellung

Sluisstraat tot aansluiting met Fort Donaas (Lapscheure).

Op dit gedeelte van de voorlijn konden opnieuw nog een aantal bestaande bunkers worden vastgesteld. De dubbele voorlijn blijkt effectief beperkt tot het eerder gemelde steunpunt. Er zouden in totaal nog 5 structuren achter de Cantelmolinie gebouwd zijn waarvan er heden nog 2 bestaan. Merkwaardig is dat de verschillende zones werden bezocht in een zeer droge en hete periode in 2018. Zowel op de vermoedelijke locaties van Wk M 09 als Wk M 10 waren zeer verdorde zones aanwezig in voor de rest vrij groene graslanden. Mogelijks wijst dit op de aanwezigheid van puin in de ondergrond. De afmetingen van deze zones zijn ook logisch voor vroegere aanwezige bunkers.

1. Wk M 09: Onbekend type bunker (verdwenen) - Noordelijk van 1e uitstulping zuidelijk Sluisstraat. (Stützpunkt Haubstrasse)
2. Wk M 10: Onbekend type bunker (verdwenen) - Zuidelijk van 1e uitstulping zuidelijk Sluisstraat. (Stützpunkt Haubstrasse)
3. Wk M 11: Onbekend type bunker (verdwenen) - in knik Cantelmolinie noordkant Roden Ossenstraat (verbindingsbunker tussen Stützpunkt Haubtstrasse en Stützpunkt Dora)
4. Wk M 01: Manschappenbunker met observatieopening en mitrailleuropstelling - in veld langs Cantelmolinie tussen Roden Ossenstraat en Fort Sint Donaas. (verbindingsbunker tussen Stützpunkt Haubtstrasse en Stützpunkt Dora)
5. Wk M 02: Manschappenbunker met 3e toegang en mitrailleuropstelling - in veld langs Cantelmolinie tussen Roden Ossenstraat en Fort Sint Donaas. (verbindingsbunker tussen Stützpunkt Haubtstrasse en Stützpunkt Dora)

Westkapelle - Vervolg van de achterlijn van de Hollandstellung komende van Knokke Heist.

Sluisstraat in nabijheid Schapenbrug

Op dit gedeelte van de achterlinie zijn er opnieuw geen bunkers meer terug te vinden. Wel kon er opnieuw, net zoals in Knokke nog een resterende mitrailleurpaal van bij een verdwenen manschappenbunker teruggevonden worden.

We beginnen het vervolg van de achterlijn in de nabijheid van de Schapenbrug waar allicht ook wel een cluster zal geweest. De eerste 2 verdwenen structuren lagen zuidelijk van deze Schapenbrug.

1. Wk M 07: Onbekend type bunker (verdwenen) - Zuidelijk Schapenbrug nabij hoeve in hoek Greveningedijk (vermoedelijk een cluster Schapenbrug)
2. Wk M 12: Onbekend type bunker (verdwenen) - Uiteinde waar wegel Bloedlozendijk overgaat in onverharde wegel en dijk. (vermoedelijk een cluster Schapenbrug)

Westkapelle - Vervolg van de achterlijn

Cluster rond Rode Ossenhoeve (Rode Ossenstraat - Marouxdreef).

Op dit gedeelte van de achterlinie zijn er opnieuw geen bunkers meer terug te vinden. Ter hoogte van de Rode Ossenhoeve kan de locatie nog verduidelijkt worden van enerzijds een verdwenen Commando-telefoniebunker (gesloopt 1990) en een bijhorende Signaallampbunker (gesloopt 1985). Op de kop van een weiland zuidelijk van bovenstaande hoeve is op het uiteinde van een kaarsrechte dreef in de richting van de Hoekse Vaart nog een mitrailleurpaal te vinden van allicht een gesloopte Manschappenbunker. Daarnaast is er zowel westelijk als noordelijk van de respectievelijke hoeve ook nog een locatie gekend van waar ooit nog een structuur zou gestaan hebben.

1. Wk M 13: Onbekend type bunker (verdwenen) - op kop bosje onverharde wegel zuidelijk Marouxdreef. (cluster Rode Ossenhoeve)
2. Wk M 14: Onbekend type bunker (verdwenen) - in de buurt van toegang koutertje volledig ingesloten door kronkelende waterloop, westelijk Rode Ossenhoeve. (cluster Rode Ossenhoeve)
2. Wk M 04: Commando - telefoniebunker (gesloopt 1990) - tussen huidige 2 loodsen bij de Rode Ossenhoeve. (cluster Rode Ossenhoeve) - (Foto Collectie Alain Van Geeteruyen)
2. Wk M 17: Signaallampbunker (gesloopt 1985) - zuidoostelijke hoek loods rechts van oprit Rode Ossenhoeve. (cluster Rode Ossenhoeve)
2. Wk M 15: Mitrailleurpaal bij gesloopte Manschappenbunker - uiteinde dreef zuidelijk Rode Ossenstraat op kop weiland nabij Hoekse Vaart. (cluster Rode Ossenhoeve)

Westkapelle - Vervolg van de achterlijn

Aansluiting achterlijn met Damse Vaart.

Op dit gedeelte zit nog 1 bijna niet te bereiken locatie van een ooit verdwenen bunker. Hij moet ergens achteraan op een weiland gestaan hebben tussen de Damse Vaart en de Hoekse Vaart. Het weiland is enkel te bereiken via een hoeve langs de Natienlaan.

1. Wk M 16: Onbekend type bunker (verdwenen) - op weiland zuidkant Hoekse Vaart en noordelijk Damse Vaart. (bunker tussen cluster Rode Ossenhoeve en Damse Vaart)

Het vervolg van de loop van de Hollandstelling is voor zowel de Voor- als de achterlijn te zoeken op grondgebied Lapscheure.

Als uzelf nog aanvullingen of correcties weet ten opzichte van bovenstaande reeks structuren op grondgebied Westkapelle, gelieve dit dan door te geven, zodat toch eindelijk eens een volledige inventarisatie van wat nog van deze linie bestaat zou gekomen kunnen worden. Gelieve in dat geval te mailen op info@bunkergordel.be. Alvast bedankt voor uw medewerking.

  • Detailkaarten Hollandstellung uit de collectie van Alain Van Geeteruyen
  • Gebruikte externe bronnen: Boek: "De Hollandstellung - Hans Sakkers, Johan den Hollander en Ruud Murk".
  • De inventaris van de Dienst Erfgoed van de Hollandstellung.