De sloop van het Citadel van Gent

Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links

Het militaire verleden van het Gentse Citadelpark

De geleidelijke sloop van het Citadel van Gent

Geschiedenis

  • Vanaf 7 maart 1871 was het Citadel van Gent vogelvrij verklaard bij zijn officiële overdracht aan de stad Gent. Voor 1 miljoen oude Belgische franken verkocht de staat het fort met bijhorende terreinen aan het stad Gent. Heel weldra zou de sloop van het gigantische fort aanvang nemen. Dit zou in eerste instantie gepaard gaan met gigantische grondwerken.
  • De eerste goedgekeurde plannen voor het herinrichten van het park met het sterk gereduceerde fort dateren van 1874 en zijn van de hand van "Van Hulle". Er bestonden zelfs eerdere voorontwerpen waarbij het ganse fort diende te verdwijnen. Deze hebben het echter nooit gehaald. Het centrale fort zou namelijk tijdelijk nog dienst moeten blijven doen als militaire kazerne voor de infanterie. Dit maakte namelijk deel uit van de originele verkoop. De infanterie zou gebruik mogen blijven maken van een gedeelte van het fort totdat de nieuwe Kazerne zou zijn gebouwd. Pas In 1908 was de nieuwe Leopolds-kazerne volledig afgewerkt en verloor het fort uiteindelijk zijn laatste militair verplichte functie.
Nooit gebruikt voorontwerp Citadelpark
Een eerste voorontwerp voor het Citadelpark. In dit concept zou het ganse fort totaal afgebroken worden. Een mogelijkheid die zoals hierboven beschreven alvast niet zou kunnen tot in 1908. Het concept voorzag over de inrichting van een centrale rotonde midden in het park waarop in totaal 8 wegen zouden uitkomen.(Plan: Collectie Gents Stadsarchief)
Origineel Plan Van Hulle uit 1874
Het ontwerp voor de aanpassingen van het Citadelpark aan de hand van "Van Hulle". Dit concept dateert uit 1874. Het fort wordt beperkt tot het centrale gedeelte. In eerste instantie zullen de Ravelijnen en originele buitenste stadswallen en droge grachten allen grotendeels verdwijnen. Daarnaast zullen een aantal nieuwe straten worden voorzien als de Leopold II-laan met bijhorende zijstraten. Het ganse park wordt opgebouwd rond het nog centrale behouden gedeelte van het oude fort. (Plan: Collectie Gents Stadsarchief)
  • Bij de eerste sloopwerken merkt men duidelijk dat men probeerde het centrale gedeelte zoveel mogelijk te sparen. Zo zou het gigantische fort met een totaal oppervlak van 43 hectaren worden herleid tot een fort van ongeveer 22 hectaren.
  • De vrijgekomen gronden zouden in de beginfase vooral verdwijnen in de brede en diepe aanwezige droge grachten die eveneens dienden gedempt te worden. Sommige gronden zouden later zelf op de terreinen hergebruikt worden en dienen zelfs om nieuwe kunstmatige heuvels te creëren. Puin zal meermaals deels gerecupereerd dienen te worden of dienen voor het verharden en aanleggen van onderfunderingen van omliggende onverharde nieuwe wegen. Zo goed als zeker zijn ook niet alle kelderverdiepen verwijderd. Vaak werden ze volgepropt met puin en grond om ze op die manier in feite vrij intakt te behouden maar praktisch totaal onbruikbaar te maken.
Om de sloopwerken iets duidelijker visueel volgbaar te maken, werd op de schets hiernaast de oude Citadel geplaatst op een recentere kaart van het stad Gent. Op die manier ziet men nog eens duidelijk hoe groot de originele structuur wel was. Op de schets werden de originele Bastions aangeduid in het rood van 1 tot 5. De courtines verbinden steeds de respectievelijke bastions. De Ravelijnen liggen telkens voor de courtines. (Schets: Gents Stadsarchief)
  • Op 22.04.1872 startte een eerste reeks straatwerken op de Boulevard der Bijloke en de St Pieters-Aalststraat met het oog op de komende slopingswerken van gedeeltes van het oude fort mogelijk te maken. Men moest namelijk eerst betere toegangen krijgen tot de terreinen van het fort om de massa's grond en puin die zouden dienen verplaatst te worden, weg te krijgen. Alle uitgevoerde sloopwerken zouden trouwens steeds combinaties worden van grote hoeveelheden grondverzet en het vrijkomen van massa's baksteenpuin.
  • Al snel na het demilitariseren van het fort werden originele bij het fort horende groenzones, omgevormd in Stadspark. Andere delen werden van het originele Citadelpark afgescheiden en verkaveld. Plannen wijzigden vaak zeer snel en zo werd een nieuw aangelegd stuk park uit het originele concept van "Van Hulle" (pas in 1872 aangelegd) al opnieuw verkaveld en afgesneden van het originele park. Dit zouden de huidige Bredero-, Egmont- en Marnixstraat worden.
  • Op 10.03.1873 is er sprake van ophogingswerken aan de Boulevard van het Kleine dok met grond die wordt opgehaald van het fort aan de Heuvelpoort.
  • In het voorjaar van 1875 startten de eerste echte sloopwerken van het fort. Deze omvatten het slopen van de Ravelijnen tussen de bastions 3, 4, 5 en 1. De stenen die hierbij vrijkwamen dienden gekuist te worden voor de aanleg van in totaal 1690 meter riolen voor verschillende omliggende straten.
  • Op 14.02.1876 start ook de sloop van Bastion 1. Dit is het bastion het kortstbij de hoek gevormd door Leopold II-laan en de vroegere Citadellaan (heden Charles de Kerckhovelaan). De bijhorende 3000 m³ steenpuin die hierbij vrijkomt, moest dienen als onderlaag voor de aanleg van enkele boulevards en straten in de directe omgeving.
  • Vanaf 07.08.1876 start ook de afvoer van overtollige gronden in de buurt van Bastion 5 in de richting van de huidige Leopold II laan. De bijhorende sloop van de flankeringsmuren en coupures horende bij de kanonkelders van Bastion 5 (heden nog gedeeltelijk bestaand). Het steengruis moest opnieuw dienen voor de aanleg van de Leopold II laan.
  • Vanaf 18.12.1876 wordt vrij massaal steenpuin afkomstig van het Citadel naar de op dat moment nog onverharde Leopold II-laan en de directe wegen hier aan grenzend, afgevoerd. Dit hield onder andere afvoer in naar de Smisstraat, Ottergemsesteenweg (toen Ottergemstraat), Meerstraat en Voskenslaan (toen Voskensstraat). In totaal werd opnieuw ongeveer 3000 m³ steenpuin afgevoerd naar bovenstaande straten.
  • Vanaf 8.01.1877 start de sloop van de Ravelijn tussen bastion 2 en 3 en de verdedigingswallen in de buurt van Bastion 3.
  • Vanaf 12.04.1877 volgt ook de sloop van de Ravelijn tussen Bastion 4 en 5, de kanonkelders aan de linkerzijde van Bastion 5 en de kanonkelders links van bastion 3. De vrijgekomen bakstenen dienden opnieuw te worden opgekuist om te gebruiken voor de aanleg van rioleringen langs de Ottergemsesteenweg, de Zwijnaardsesteenweg, Thaliestraat, Stropstraat, Leopold II-laan en de Marnixstraat.
  • Vanaf 11.07.1878 start de sloop van de kanonkelders aan de rechter zijde van bastion 4, de kanonkelders rechts van bastion 3. De vrijgekomen bakstenen dienden in dit geval hergebruikt te worden voor het maken van een riool voor het afleiden van het water afkomstig van de nieuwe kazerne (de nog te bouwen Leopoldskazerne) en het water afkomstig uit het eigenste Citadelpark.
  • Vanaf 1.08.1878 start de sloop van de Ravelijn tussen bastion 4 en 5, het uitbreken van het metselwerk horende bij Bastion 3 en de gedeeltelijke sloop van de Ravelijn tussen Bastion 3 en 4. Hierdoor waren op dat moment alle originele Ravelijnen gesloopt alsook al heel wat van de originele courtines en bastions.

Bovenstaande foto's tonen een goed beeld van de grootsheid van deze sloopwerken. Als men rekent dat het weghalen van het puin en de gronden, praktisch volledig handmatig diende te gebeuren. Leuk om zien is ook de onderste foto. Men ziet er personen bezig om explosieven klaar te maken voor gebruik. (Foto's: Collectie G. Mineur, onderste foto: Collectie Gentse Groendienst)

  • Gedeeltelijk samengaand met de sloopwerken starten in het park een aantal projecten om het park een nieuw uitzicht te geven. In 1877 begon men in het park met de aanleg van wat men is gaan bestempelen als de "Zwitserse Vallei". Men ging kunstmatige rots- en grotstructuren gaan creëren. Hetgene velen in feite tot op de dag van vandaag nog niet doorhebben is dat deze structuren opgebouwd zijn op en rond de nog weinige aanwezige restanten van het originele Citadel. Men is een aantal nog aanwezige restanten letterlijk gaan aan het zicht onttrekken door ze het uitzicht van grotten en rotsen te geven. Het originele concept is afkomstig van de Brusselse Rocailleur F. Dumilieu.
Oude postkaart betiteld als "Au Parc". Het biedt ons zicht op het reeds aanwezige monument van de gesneuvelden in het park. Het is enkel nog het monument van de gesneuvelden uit WO I. De bijgeplaatste plaat voor de gesneuvelden uit de 2e WO ontbreekt nog waaruit we kunnen besluiten dat de foto moet dateren van tussen de twee wereldoorlogen. De rotsstructuur zichtbaar op de achtergrond verbergt nog een deel restanten van Bastion 5. - (Foto: Replica)
  • Ook rond dezelfde periode dient de plaatsing in het park worden gesitueerd van het beeldhouwwerk "Promotheus" van de beeldhouwer "Jules Van Biesbroeck". Daarnaast wordt ook in deze periode het fameuze "Chalet Suisse" opgericht. Dit was een soort taverne in het park voor de bezoekers een drankje te kunnen aanbieden. Het paste volledig in het thema van het park een meer publieke functie toe te kennen na zijn hoofdzakelijk militaire verleden. Zowel het genoemde beeld als het Chalet Suisse zullen later in de beschrijving van het militaire verleden van het park nog terugkomen.
Beeld Prometheus Citadelpark Gent
Links één van de weinig degelijke foto's die te vinden zijn van het fameuze beeld van Promotheus dat ooit het stadspark sierde. Het beeld heeft zo goed als zeker in het park niet altijd op dezelfde plaats gestaan. De Duitse bezetting van WO II werd bij de bevrijding allicht dit beeld teveel. Het werd zo goed als zeker rond die periode mee vernield door de Duitse bezetter. (Foto: Collectie G. Mineur). Rechts een foto van het fameuze Chalet Suisse. Het gebouwtje kende zeker verschillende vormen door de jaren heen. Het was een drankhuisje in het park die de kans moest bieden aan bezoekers van het park een drankje te nuttigen. Ook dit chalet werd definitief vernield bij het vertrek van de Duitsers bij de bevrijding van Gent in september 1944. (Foto: Boek 100 jaar Plantsoendienst)
  • In 1878 wordt aan de kleine vijver door de aannemer Picha een gelijkaardige grotstructuur gemaakt met origineel een waterval en bovenaan een duiventil. De duiventil verdween met de jaren en moest plaats maken voor een beeld dat al wat verschillende locaties had gekend in het Gentse, namelijk het Moorke.
Links ziet u de fameuze grot met bijhorende waterval in het originele concept, met bovenaan een duiventil. Deze foto dateert allicht van kort voor 1900 (Foto: Boek 100 jaar Plantsoendienst). Niet veel na die datum werd de duiventil omgewisseld voor een beeld dat al menig maal in Gent verhuisde van plaats en uiteindelijk hier in het Citadelpark een definitieve plaats vond. Het beeld staat er heden nog en is bekend als het Moorke (Foto: Replica).
  • Opnieuw schuilen hier mogelijks nog restanten onder van originele structuren van het Citadel, allicht zeer beperkt. Als men de lokatie van het Moorke probeert te situeren ten opzichte van het nog bestaande poortgebouw in de courtine tussen bastion 1 en 2, moet de huidige structuur van het Moorke ongeveer gesitueerd worden in de buurt van de originele 3 flankeringskazematten gericht op de droge gracht rondom de Ravelijn 4-5. Meer in detail komt men uit in de buurt van de kleine ruimte op plan omschreven als een kelder voor een ophaalbrug en de eerste kazemat voor kanon, deeluitmakend van deze flankeringskazematten. Of er effectief nog resanten van deze structuren verwerkt zitten in de huidige rotspartijen onder het Moorke is mogelijk, maar niet met zekerheid te zeggen.
  • Hetgene zeker ook leuk is om te vermelden is dat de eerder genoemde aannemer Picha, een producent was in cement die zijn activiteiten uitvoerde in een oude leerlooierij in Kwatrecht. In het Citadelpark vond hij allicht nieuwe inspiratie voor ideeën uit te werken op het grondgebied Kwatrecht. Aan deze oude leerlooierij waren bij aanvang van zijn activiteiten mergelgrotten onstaan door het ontginnen van kalk voor de leerlooierij die er vroeger was. Picha vormde deze ondergrondse ontginning in Kwatrecht eveneens om in nepgrotten. Alles moet in dit geval allicht rond de eeuwwisseling gesitueerd worden wat ook perfect overeenkomt met zijn activiteiten in het Citadelpark. De nepgrotten waren voor hun tijd zeer lucratief en gekend in de wijde omgeving rondom Kwatrecht als "De Grotten van Kwatrecht". Men vroeg 5 cent inkom en nogmaals 5 cent voor een postkaart en een glas water uit de bron van de grot (gewoon bronwater uit een bron in de directe omgeving). De handel floreerde tot de Duitse bezetter tijdens de 1e Wereldoorlog de structuren opeiste en gebruikte voor testen met munitie. Sindsdien zouden de grotten zwaar beschadigd zijn, ontoegankelijk en ondergelopen met water. Sindsdien worden in het Wetterse de grotten officieel doodgezwegen en moet men al heel wat inspanning doen om nog terug te vinden waar ze origineel gelegen zouden moeten geweest zijn. Officieel zijn ze niet meer bereikbaar of toegankelijk. In elk geval nog een leuk uitzoekertje voor wie een goede speurneus heeft om de grotten heden nog exact te weten lokaliseren op het grondgebied van Kwatrecht.
Grotten Kwatrecht
Enkele foto's van de origineel 12-delige postkaartenreeks die aan de fameuze grotten te Kwatrecht te koop werden aangeboden bij een bezoek aldaar. (Foto's: Collectie De Graeve)
  • In de periode 1879-1880 werd de opdracht gegeven tot het construeren van een rotsgewelf en een mysterieuze grot in de nog niet gesloopte delen van Bastion 5. De oude kanonkazematten werden met cement bekleed om ze opnieuw het uitzicht te geven van rotsgewelven. De uitvoerder van dit stukje omgevormde oude Citadel was M. Gautron. Voor wie eens nauwer toekijkt op de heden nog bestaande structuur kan hier en daar trouwens al weer wat oude originele baksteenrestanten van de omgevormde kazematten te zien krijgen.
  • Midden in de grottendoorgang kan men op één kant nog een oude afgesloten dubbele poort zien. Dit is de mysterieuze grot. Ook deze twee oude kazematten, eveneens onderdeel van de flank van het originele Bastion 5 werden volledig uitgewerkt als een nepgrot met stallagmieten en stallagtieten (allen fake zoals al de rest). Deze nep grot verborg origineel een reeks aquariums waar allerhande vissen te bekijken vielen voor de bezoekers van het park.
Links: Een zicht op de tunnel in de Zwitserse Vallei. De foto dateert allicht van rond de eeuwwisseling. (Foto: Boek 100 jaar Plantsoendienst) - Rechts: een oudere foto met een binnenzicht van de Aquariumgrot. Voorlopig ontbreekt mij elke foto met een zicht hoe de structuur er ooit in intacte vorm zou hebben uitgezien (Foto: Boek Gent van toen)
  • Op 18.02.1885 werd opdracht gegeven voor de bouw van een kiosk aan de noordwestkant van het park op een heuveltje. Deze kiosk is heden nog altijd vrij identiek in het park terug te vinden. Deze kiosk werd ooit ontworpen door de Gentse stadsarchitect Charles Van Rijsselberghe.

 

(Foto: origineel kiosk in het Citadelpark, vermoedelijk rond het jaar 1900: Boek 100 Jaar Plantsoendienst)
  • Er kwamen in de periode nadien nog een aantal verfraaiingswerken in het park. Zo werden nog een aantal kleinere stadsparkjes in het Citadelpark uitgewerkt. Ten zuiden van het park werd nog een onbenutte zone van 10 hectaren volledig herwerkt en in het bestaande park geïntegreerd. Er werd nog een wachthuis in chaletstijl gebouwd. De grote vijver werd verbetert zodat hij zijn waterpeil beter constant kon worden gehouden. Op een kunstmatige heuvel langs de vijver werd een grote vergulde leeuw geplaatst.
  • Vanaf 1890 mag het totale nieuwe parkconcept na de eerste grote sloopwerken van het Citadel als afgewerkt beschouwd worden.
  • Op 9.06.1900 start de bouw van het Nieuw Museum voor Schone Kunsten op de terreinen van het Citadelpark.
Museum Schone Kunsten Gent
Foto van het Nieuw Museum voor Schone Kunsten, kort na de opening. (Foto: Replica)
  • Nadat in 1908 ook de laatste Belgische Infanterie de restanten van het fort hadden geruild voor de nieuwe Leopoldskazerne, zou al snel een nieuwe sloopfase voor de reeds sterk gereduceerde restanten van het fort aanvang nemen. In 1913 zou het terrein van het Citadelpark te Gent namelijk dienst doen voor een nieuwe Wereldtentoonstelling in Gent.
  • Omdat de nog resterende kazematten (die nog niet waren verwerkt in nep rotsformaties) ondertussen sterk verwaarloosd waren, werd geopteerd om het grootste gedeelte ervan ook maar te slopen. Dit gebeurde in de periode 1911 tot 1913. Men behield enkel nog het poortgebouw met een beperkt aantal kazematten van de courtine tussen bastion 1 en 2, de tot Zwitserse Vallei herwerkte structuur van Bastion 5 en een aantal kazematten deel uitmakend van bastion 4, over.
Twee foto's van sloopwerken op de terreinen van het Citadelpark te Gent. Links: Een foto die al meermaals kan worden teruggevonden als het handelt over bestaande literatuur over de sloopwerken van het Citadel in Gent. Alleen, men vindt nergens een duidelijke verwijzing over uit welke periode de foto dateert of over welke specifieke sloopwerken op het terrein het handelt. Het is dan ook zeker niet 100% duidelijk of de foto effectief aan de huidige beschreven sloopperiode van 1911 tot 1913 mag gekoppeld worden. Anderzijds is hij te mooi om hem u te onthouden. (Foto: Replica) - Rechts: Ook met deze foto is er iets merkwaardigs. Men koppelt hem aan sloopwerken in het park anno 1897 terwijl men in beschrijvingen van openbare werken in het Gentse in die periode niets terugvindt over sloopwerken die op dat moment aldaar zouden bezig geweest zijn. Vandaar dat ik vrees dat het effectief wel over sloopwerken zal gaan die dateren uit de periode 1911-1913. Gezien de grote houten poort hebben we hier allicht te maken met de sloop van één der bastions. (Foto: Replica)
  • De meeste in deze periode afgebroken gedeeltes van het fort moesten wijken voor het gigantische Feestpaleis dat in totaal serieus buiten de grenzen kwam te liggen van het originele binnenplein van het fort. De belangrijkste onderdelen van het park voor de wereldtentoonstelling waren de Franse tuin, het openluchttheater (dit is niet het huidige nog aanwezige amfitheater), het zuilenbekken, de grottenvijver, de alpentuin, talrijke Chinoiseriën en de tuin van het stad Gent juist naast de verwarmde serre van het Feestpaleis. Dit Feestpaleis zelf, ook wel Floraliënpaleis genoemd vanaf de Floraliën in 1930, had een oppervlak van bijna 29 hectaren. De grote serre die hier deel van uitmaakte was 170 meter lang en 60 meter breed. Na de wereldtentoonstelling werd de verwarmde serre in de jaren twintig omgebouwd naar een velodroom, het Kuipke.
Plan Wereltentoonstelling 1913
Affiche wereldtentoonstelling Gent 1913
Met bovenstaande fotoreeks wil ik jullie toch een beperkte impressie geven van wat er allemaal te zien was op die wereldtentoonstelling in 1913. Het mag u meteen duidelijk zijn dat wat er nog van het fort te zien was, meteen beperkt was tot een minimum. Bovenaan ziet u de originele aankondigende affiche voor de Wereldtentoonstelling 1913 te Gent. (Foto: Replica) - 2e rij links: Het plan van de tentoonstelling (Schets: Replica) - 2e rij rechts: De hoofdingang van de wereldtentoonstelling (Foto: Boek 100 jaar Plantsoendienst) - 3e rij links: Paviljoen Schone kunsten (Foto: Replica) - 3e rij rechts: Zicht op de aantrekkelijkheden (Foto: Replica) - 4e rij links: Machinenhall (Foto: Replica) - 4e rij rechts: Duits Paviljoen (Foto: Replica) - 5e rij: Enkele zichten op attracties in het park (Foto's Replica).
  • Tijdens de Duitse oorlogsbezetting van WO I zijn de nog aanwezige structuren van de oude Citadel nogmaals gebruikt door de Duitse bezetter om er gewonde en herstellende soldaten aan het werk te houden. Ze dienden hier gerecupereerde en defecte wapens te herstellen.
Links ziet u gekwetste en herstellende Duitse soldaten die tewerk werden gesteld in bovengrondse kazematten van het fort door hen defecte en oude geweren opnieuw in orde te laten stellen. Rechts ziet u Duitse soldaten bezig met munitie. - (Beide foto's Replica).
  • Voor 1930 onderging het park nog eens een metamorfose voor de eeuwfeesten. Ditmaal ging alles maar beperkt gepaard met verbouwingen. Het ging hem vooral over het herinrichten van de bestaande parkgedeeltes.
  • In 1938 kreeg het park een nieuwe militaire fase te verwerken met de bouw van een Belgische provinciale commandobunker. Dit gedeelte wordt later in deze artikelreeks nog veel meer in detail besproken.
  • In de periode na mei 1940 tot september 1944 wordt een groot gedeelte van het park Duits spergebied en verboden terrein voor de plaatselijke bevolking.
  • De grottenstructuur (en vermoedelijk ook de restanten van Bastion 5 (heden gebruikt door de Gentse Groendienst) werden ingericht als schuilplaatsen voor het publiek.
  • Ook de restanten van Bastion 4 worden door de Duitsers gebruikt als opslagplaats van allerlei goederen van autobanden tot originele Duitse serviezen.
  • Zeker het vermelden waard en allicht de meest positieve bijdrage aan het huidige uitzicht van het Citadelpark, daterend uit deze oorlogsperiode is, het oprichten van een openluchttheater in de zone tussen de kiosk en de Leopold II-laan.
  • Na de oorlog is er aan de structuren in het Citadelpark heel wat schade. Deze was grotendeels het gevolg van brutale vernielingen bij het vertrek van de Duitse bezetters in september 1944. Ze wensten allicht zo weinig mogelijk sporen na te laten.
  • Vanaf 24.05.1946 werden de hoogdringendste herstellingen uitgevoerd aan de trappen voor het Museum van Schone Kunsten. Ook diende dringend in elk geval reeds tijdelijk, het grote dak van het Feestpaleis opnieuw dichtgelegd te worden na opgelopen oorlogsschade.
  • Vanaf 29.8.1947 wordt de kleine feestzaal (uitgebrand bij Duitse vertrek) afgebroken samen met een deel der gebouwen bekend als het “Royal Casino”.
  • Op 28.11.1947 starten de hertstellingen van acht zalen van het Museum voor Schone Kunsten. Er was namelijk zware schade aan plafonds opgelopen tijdens de bevrijding van september 1944. Daarnaast dienden ook een aantal daken nog hersteld te worden van schade opgelopen in mei 1940 (dewelke nooit degelijk hersteld was geweest).
  • Op 23.12.1949 start een nieuwe (voorlopig laatste) sloopperiode voor het oude Citadel. Men begint op dat moment met het slopen van de nog aanwezige kazematten gelegen tussen de kleine feestzaal en het Royal Casino. Deze maakten allen deel uit van Bastion 4. Er diende opnieuw bijkomend 3.550 m³ grond afgevoerd te worden. Daarnaast moesten 1.335 m³ baksteenvouten worden verwijderd alsook nog eens 2.500 m³ metselwerk (muren). De aannemer die de sloopwerken moest uitvoeren diende 50.000 gekuiste en ongeschonden bakstenen af te staan aan de stad. Het overige niet bruikbare puin mocht afgevoerd worden naar een aangeduide plaats op het eiland Malem. Het werd de aannemer verboden om afbraakmaterialen op de werf te verkopen. Als springstof voor de moeilijke zones, mocht enkel zwart poeder worden gebruikt.
Enkele foto's van de laatste slooppartij van het oude Citadel te Gent. Bovenaan: twee foto's van bij de start van de sloopwerken. We kijken hier op de resten van Bastion 4 met allicht nog een aantal aanwezige bijhorende courtines. (Foto's: Collectie Van Wesemael) - Links onder: Een van de weinige foto's aan de binnenkant van de structuren. We kijken hier zo goed als zeker door één van de verbindingsdeuren tussen de verschillende kamers van een courtine (Collectie Gents Stadsarchief) - Rechts onder: Uitgraven van dieper zittende kelderverdiepen onder de courtines (Collectie Gents Stadsarchief).
  • Deze sloopwerken waren meteen voorlopig ook de laatste wapenfeiten rond de nog aanwezige restanten van het originele Citadel van Gent tot op de dag van vandaag. Alleen wordt het nu afwachten wat het stad Gent gaat uitrichten met het park daar er plannen bestaan om het ganse park te herwaarderen en bijkomend volledig te renoveren.

Graag had ik bij deze onderstaande diensten willen danken voor het mogelijk maken van deze reportage:

  • De diensten Stadsarcheologie en Stadsarchief, beiden gevestigd in "De Zwarte Doos", Dulle Grietlaan 12, 9050 Gentbrugge voor het ter beschikking stellen van de originele kaarten, schetsen en afbeeldingen.
  • Geschiedenis Citadelpark - 100 jaar Plantsoendienst (1985)
  • Mr. Ghislain Mineur voor zijn meer dan deskundige uitleg over het originele Citadel en zijn zeer vlotte samenwerking als het gaat over het beschikbaar stellen van documentatie.
  • Mr José Dejonckheere voor zijn eveneens gedreven speurwerk in deze materie.
  • Stadsarchief Gent - Verzameling G 4331 tot 4371- Lastenkohieren 1-1800