Poging tot volledig lijst te komen van alle bunkers Hollandstellung op grondgebied Evergem (Evergem - Ertvelde - Kluizen). (13/07/2015)

Er is ondertussen via de dienst erfgoed een degelijke lijst beschikbaar van welke bunkers van de Hollandstellung in de regio Evergem zitten inbegrepen bij de beschermingsprocedure voor dit gedeelte van de Hollandstellung. Alleen moet men jammer genoeg vaststellen dat deze procedure niet volledig sluitend is en er alvast een aantal ontbrekende bunkertjes gekend zijn. Toch wil ik nog eens terugkomen op het genoemde aantal bunkers op Evergem dat al gans de tijd de ronde doet als 45. Ook dit getal is mogelijks ontstaan uit verwarrende informatie. Zo telde Ertvelde alleen volgens een telling in 1935 nog 45 bunkers. Allicht is het getal 45 nog bestaande bunkers ook van dat getal afkomstig maar weinig waarschijnlijk nog het correcte aantal voor de nog bestaande bunkers op grondgebied Evergem.

Telling van de bunkers op grondgebied Evergem.

De Huidige beschermingsprocedure bevat op grondgebied Evergem in totaal 34 bunkers waarbij er alvast tijdens de beschermingsprocedure nog 1 illegaal werd gesloopt (33 bunkers dus om correct te zijn).

Op basis van een telling in 1935 (de linie zal op dat moment allicht nog vrij intact geweest zijn) werden volgende aantallen op grondgebied Evergem vastgesteld:

  • Ertvelde: 45 bunkers
  • Kluizen: 16 bunkers
  • Evergem: 6 bunkers
  • Totaal: 67 bunkers.

In 2011 werd deze telling hermaakt voor het schrijven van het boek "De Hollandstellung - Hans Sakkers, Johan den Hollander - Ruud Murk). Zij kwamen toen aan onderstaande aantallen:

  • Ertvelde: 8 bunkers
  • Kluizen: 27 bunkers
  • Evergem: 0 bunkers
  • Totaal: 35 bunkers

Bij de telling in 2011 werden blijkbaar heel wat bunkers uit de eerste telling opgeteld bij Ertvelde, geteld bij Kluizen. Evergem op zich is op 0 teruggevallen wegens het verdwijnen van het volledige dorp het Zandeken te Evergem, inclusief de 6 bunkers die daar ooit gebouwd werden. Dit dorp en de bunkers dienden te wijken voor de uitbreiding van de Gentse haven.

Toch mag men deze telling uit 2011 zeker niet als perfect beschouwen. Zo blijken ook hier bunkers te zijn vergeten of niet teruggevonden. Ondertussen zijn er in elk geval ook opnieuw bunkers vermist of bijkomend gesloopt. In onderstaande telling, kom ik zelf voorlopig tot een totaal aantal van 36 teruggevonden en zeker nu nog bestaande bunkers op grondgebied Groot Evergem. Ten opzichte van de telling van 2011 is er 1 bunker die toen zeker werd teruggevonden, alvast gesloopt (illegale sloop van de bunker aan het sas te Kluizen door Mr Van De Velde). Ook was bij mijn telling die plaats vond op 14 en 15 februari 2015 ook nog een bunkertje vermist ten zuiden van de Walprijestraat, hetwelke in 2011 wel nog werd teruggevonden en vermeld. Het staat zelfs nog met een foto in het respectievelijke boek. Ik sluit op het moment zeker niet uit dat er nog bunkers ontbreken op dit grondgebied. Voorlopig staan er in onderstaande vrij correcte positionering nog altijd enkele verdachte sites vermeld waar mogelijks nog bunkers verborgen zitten. Mocht u er meer info over kunnen geven of de situatie uitklaren, is deze info zeker altijd aanvullend welkom (mail: info@bunkergordel.be)

De situatie van de linie is vrij uitzonderlijk op Evergem omdat ter hoogte van Ertvelde er niet alleen een hoofdstelling blijkt te bestaan maar tevens ook nog eens een meer noordelijk vooruitgeschoven stelling. Elk aangeduid bunkertje werd informatief van een vrij simplistisch grondplannetje (niet correct in detail) en een herkenningsfoto voorzien. Er zullen later allicht nog gedetailleerde bunkerfiches worden toegevoegd van de Hollandstelling waarvan ik op termijn toch overweeg deze in detail aan de website toe te voegen voor wat betreft grondgebied Oost-Vlaanderen. In het kader van die toekomstige uitbreiding van de website, blijft alle info over nog bestaande bunkers op andere Oost-Vlaamse gemeentes, eveneens bij deze ook welkom voor later veldwerk. (mail: info@bunkergordel.be)

Alle onderstaande luchtfoto's zijn afkomstig van Google Earth.

De teruggevonden locaties werden om de deze telling iets visueler te maken van een aparte kleur voorzien. Deze kleuren werden toegepast op onderstaande foto's:

  • Hollandstellung bunkers opgetrokken door de Duitse landmacht - Donkerblauw
  • Structuren die in dezelfde regio zijn opgetrokken maar geen deel uitmaken van de Hollandstellung - Geel.
  • Gekende gesloopte structuren - Rood
  • Hollandstellung bunkers reeds vermeld op vorige foto's - Orange.

Bij het type bunkertje is ook indien de bunker beschermd is en deze reeds terug te vinden is op de website van de Dienst erfgoed, de link hiernaar gelegd. U zult merken dat hier af en toe tegenstrijdigheden zullen staan met wat daar te vinden is. Bij bunkers waar nog twijfel kan bestaan werd dit aangegeven als (OV = Onder voorbehoud). Locaties zijn ondertussen van alle vermelde bunkers, in elk geval juist.

De vooruitgeschoven positie noordelijk van Ertvelde

Bunkers centrum Ertvelde (van links naar rechts):
1. Manschappenbunker - Holstraat
2. Voorpostbunker - Stenenmolenstraat nr 24B
3. Voorpostbunker - Rijschootstr nr 6
4. Voorpostbunker - Stoepestraat 2
5. Voorpostbunker - Kroonstraat
6. Voorpostbunker - Ten zuiden Engelenhof (meest westelijk)

7. Voorpostbunker - Ten zuiden Engelenhof (zuidelijk kerkhof)

De Hoofdlijn vanaf de oostkant van de Abdijstraat en verder oostelijke richting, noordelijk van Tervenen

Vanaf hier bevat de beschermingprocedure heel wat bunkers die eigenlijk nauwelijks risico lopen op verdwijnen omdat ze midden in de velden of aan de rand van bossen zijn gelegen. Het zijn dus vooral de bunkers in bebouwde zones die werkelijk het risico lopen met de tijd het slachtoffer te worden van nieuwe slopingen. Laat het nu net deze zijn die men meestal (toevallig) is vergeten...

8. Voorpostbunker tussen Snepdreef en Gooiken. dichtstbij Abdijstraat.
9. Manschappenbunker tussen Snepdreef en Gooiken
10. Locatie verdwenen bunker - Sneppestraat 16
11. Manschappen - observatiebunker Hazenhoekdreef 6
12. Mitrailleurbunker - Hazenhoekdreef 9
13. Mitrailleurbunker - Heidestraat voor kop bosje

14. Manschappenbunker - Heidestraat in bosje

15. Manschappenbunker - Heidestraat op rand bosje
16. Onbekend type bunker (verdwenen) - In bocht bij Hoeve langs de Heidestraat.
17. Onbekend type bunker (verdwenen) - Verlengde doodlopend gedeelte Heidestraat.

Vervolg hoofdlijn Tervenen - Heifortstraat

18. Manschappen - observatiebunker - Tervenen in bosje
19. Mitrailleurbunker - Tervenen, zuidoostelijke hoek van zelfde bosje waarin vorige bunker staat
20. Manschappen - Observatiebunker - Tervenen, bosje zuidoostelijk van vorige bosje
21. Mitrailleurbunker - Tervenen, oostelijk van vorige bunker in zelfde bosje
22. Manschappenbunker - Heifortstraat 48 achter achterbouw bij een woning
23. Mitrailleurbunker - Heifortstraat 30, sterk overgroeid zichtbaar naast woning
24. Voorpostbunker VP - Heulewijkstraatje 2, deels overbouwd met een carport
25. Manschappen - observatiebunker - Heifortstraat 73 in veld achter bewoning, vlotter zichtbaar via de velden langs het Heulewijkstraatje.
26. Mitrailleurbunker - Velden tussen Kluisstraat en Heulewijkstraatje, iets zuidelijker van vorige bunker.
27. Mitrailleurbunker - Kop bosje Kluisstraat
28. Manschappen - observatiebunker - Kluisstraat op weiland. Oostelijk aan andere kant van de weg dan vorige bunker

Vervolg hoofdlijn Kluisstraat tot Noordlaan

29. Manschappen- observatiebunker - Kluisstraat verborgen in de kop van een bosje, waar aan de noordkant ook een mitrailleurbunker staat.
30. Mitrailleurbunker - Kop veld nabij bosje langs Kluisstraat
31. Manschappen- observatiebunker in velden tussen Kluisstraat en Vaartstraat West (meest oostelijke van 2)
32. Mitrailleurbunker - in velden tussen Kluisstraat en Vaartstraat West (meest westelijke van 2 bunkers)
33. Manschappen-observatiebunker ten zuiden van de Walprijestraat, noordelijk van reeds gemelde bunkers in dezelfde velden. Deze bunker was wel nog opgenomen in de telling van 2011.
34. Manschappen - observatiebunker - langs Noordlaan juist achter de Vaart
35. Manschappenbunker tussen Oudeburgrave en Noordlaan in het veld
36. Manschappenbunker - langs doodlopende wegel die ook Noordlaan noemt
37. Mitrailleurbunker Type MG3 langs de Vaartstraat 36, tegen de vaart zelf gebouwd.
38. Illegaal gesloopte Manschappen - observatiebunker langs de Oude Burgrave aan het sas
39. Mitrailleurbunker - Noordlaan, ten zuiden van de vaart.

Vervolg hoofdlijn tussen Noordlaan en J. Van Parijslaan (R4)

40. Mitrailleurbunker in veld tussen Hoogstraat en Vaart, dichtstbij de Hoogstraat
41. Manschappenbunker in veld langs Hoogstraat tegen de Vaart

Als uzelf nog aanvullingen of correcties weet ten opzichte van bovenstaande reeks bunkers op grondgebied Evergem, gelieve dit zo snel mogelijk door te mailen op info@bunkergordel.be

Gebruikte externe bronnen: Boek "De Hollandstellung - Hans Sakkers, Johan den Hollander en Ruud Murk". De gebruikte type-bunkerplannetjes werden uit dit naslagwerk overgenomen.