Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links

Beschrijving Bruggenhoofd Gent.

De plannen van Bruggenhoofd Gent als Fortengordel.

De Bouw van Bruggenhoofd Gent is maar een klein onderdeel van de ganse fortificatiepolitiek die plaats had over het ganse Belgische grondgebied. Enkele jaren speelde men ook met het idee Bruggenhoofd Gent uit te bouwen als een Fortengordel in plaats van de ooit gebouwde bunkerlinie. Hieronder vindt u een kort overzicht van de toenmalige eerste plannen, die gelukkig voor de streek, nooit uitgevoerd werden.

Het eerste idee sprak over twee grote forten op Betsberg en Muntekouter. Deze forten zouden qua grootte sterk overeengekomen hebben met de forten zoals men ze heden, meestal in sterk vervallen staat nog kan terugvinden in de regio Luik en Namen. Daarnaast was er sprake van een kleiner fort op Semmerzake. Aan de Schelde tussen Eke en Semmerzake was een overstromingsgebied voorzien net zoals aan de Leie tussen Astene en Deinze. De scheldekant bij Kwatrecht zou men nog van een kleinere extra verdediging voorzien om opnieuw het geheel als een verdedigbaar geheel te kunnen beschouwen.

origineel plan bruggenhoofd Gent als fortengordel in plaats van bunkergordel

Origineel plan waarbij Bruggenhoofd Gent niet voorgesteld werd als een bunkerlinie maar als een Fortengordel. (Bron: Moskou-archieven)

Dat niet iedereen meteen gevonden was voor deze eerste versie van plannen mag duidelijk blijken uit een intern rapport van de Genie gericht aan de militaire leiding. In dit schrijven, daterend van 2 september 1931, wordt enerzijds het belang benadrukt van het kleinere fort dat gebouwd zou moeten worden te Semmerzake met als hoofddoel, zicht op de Schelde in de diepte van de vallei. De functie zou in dit geval tweeledig moeten zijn. Zowel offensief als defensief.

In het geschrift vindt men ook zware twijfels of de overstromingsgebieden er wel in zullen slagen het hoofdzakelijk vlakke land tussen Eke en Astene voldoende te versperren voor eventuele gemotorisseerde troepen.

Ook zijn er toen reeds zware twijfels of de voorziene zware forten van Muntekouter en Betsberg de streek over hun volle lengte voldoende zouden kunnen verdedigen.

Bijkomende informatie over het origineel geplande fort te Betsberg.

Als u onderstaande schets van het voorziene fort op Betsberg ziet, en dit probeert op een luchtfoto van hetzelfde terrein te plaatsen zoals hij heden kan teruggevonden worden op Google Earth, blijkt wel hoe indrukwekkend het fort wel zou geweest zijn. Ook mag blijken welke grote impact de bouw ervan zou gehad hebben op de streek. Zo goed als zeker had zelfs de huidige lokatie van het kasteel van Betsberg verborgen gezeten onder de meest noordelijke hoek van het fort.

schets van voorziene fort op Betsberg

Links een schets zoals het fort gesitueerd werd op de originele plannen (Moskou-archieven) en rechts een foto van Google Earth van dezelfde lokatie nu. Laat u op de foto niet misleiden. De hoofdwegel naar het bos toe is niet de witte lijn op de foto. De witte lijn is de weg die naar het rusthuis loopt. De vroegere hoofdweg ligt iets meer naar rechts en is ondertussen voor de eerste 150 meter een totaal niet onderhouden veldwegel.

Beschrijving zoals teruggevonden in oude voorstudie.

  • Het fort zou een totaal oppervlak innemen van 17 hectare. Men rekende hiervoor op een onteigeningskost van 50.000 Bef per hectare wat de onteigening van de gronden alleen al bracht op 850.000 Bef.
  • Naast deze 17 hectare overwoog men nog 2 hectare van het eigenlijke bos mee te onteigenen omdat de kans bestond dat dit hier en daar het effect van het fort zou teniet kunnen doen en toch nog deels zou kunnen moeten verdwijnen. Dit bracht de totale geschatte prijs voor de onteigening op 950.000 Bef.

De bewapening van het fort.

  • Het fort zou worden voorzien van 4 koepels voor 75mm geschut. Deze zouden zowel moeten kunnen dienen voor het beschieten van dichte als verder afgelegen doelen.
  • Daarnaast werd ook minimum 1 koepel voorzien voor een mitrailleur voor de directe verdediging. Dit zou allicht uitgebreid worden tot 3.
  • Daarnaast zou het fort nog in totaal 7 schietgaten hebben voor zware mitrailleurs, 3 voor lichtere mitrailleurs en nog eens 7 voor vast opgestelde 47mm kanonnen.
  • Er zouden geen bijkomende bunkers gebouwd worden voor bijkomende verdediging van het fort, buiten het voorziene terrein voor het fort.
  • Aan de buitenkant zou het fort omgeven zijn door een antitankgracht en antitankhindernissen.
  • Ook werden nog twee extra observatiekoepels voorzien.

Beschrijving van de specifieke uitvoering van de betonneringswerken.

  • Het plafond van de bouwwerken zou een dikte krijgen van 2.50 meter uitgevoerd in gewapend beton.
  • De wanden van het fort die direct zouden getroffen kunnen worden door vijandelijke granaten, kregen wanddiktes van 2.75 meter in gewapend beton.
  • Andere wanden zouden tussen 0.75 en 1 meter dik zijn.

De ondergrondse te verwezelijken structuren.

  • Het plafond van de ruimtes en de gangen van het fort zouden zich bevinden op een diepte van 12 meter onder het huidige maaiveld.

Ventillatie.

  • Het ganse fort zou worden voorzien van een onafhankelijke ventillatiesystemen. Men opteerde niet voor één algemeen systeem voor het ganse fort.

Beschikbaarheid van water.

  • Het fort zou worden voorzien van twee diepe waterputten, elk voorzien van een zuiveringssysteem voor het opgepompte water.

Voorziene grondwaterproblemen.

  • Wegens de grote diepte die men verzag voor de gangen en kamers van het fort, zag men ook een bijkomend probleem van grondwater dat door de muren het fort zou kunnen binnenkomen. Dit zou zeker een aanzienlijke bijkomende kost opleveren om het fort leefbaar te houden.
    • Een eerste oplossing van dit probleem was een ondergronds afvoersysteem, doorheen het bos om het water af te leiden naar de noordkant van de Betsbergse bossen. Dit zou zeker de duurste oplossing zijn daar dit ondergrondse grachtensysteem meer dan 600 meter lang zou moeten worden.
    • Een tweede oplossing was een systeem van mechanische pompen. Deze zouden het water in de antitankgrachten kunnen pompen nadat het eerst zou samengebracht worden in een grote citerne in het binnenste van het fort. Hieruit zou het dan indien de citerne voldoende gevuld was, overgepompt worden naar de gracht. Dit zou een veel goedkopere oplossing zijn dan de eerste.

Algemeen uitzicht van het fort.

  • Men ging zoveel mogelijk het huidige uitzicht van het terrein proberen te behouden. Het eigenlijke bos ging zoveel mogelijk onaangeroerd blijven. Ook moesten wegen en afwateringen zoveel mogelijk in originele toestand blijven.
  • De koepels zouden ongeveer 1 tot 1.5 meter boven het maaiveld uitsteken.
  • Er zou een grondwerk nodig zijn voor het uitgraven van ongeveer 250.000 m³ grond. Dit heeft hoofdzakelijk ook veel te maken met de aanleg van de antitankgrachten. Hiervan zou ongeveer 200.000 m³ definitief moeten afgevoerd worden. Men schatte in die tijd de kostprijs voor het afvoeren van het grondoverschot al op 3 a 4 miljoen oude Belgische franken.
  • De antitankhindernissen zouden een hoogte hebben van 3.25 meter en voorafgegaan worden van 2 rijen prikkeldraadversperring. Ze zouden bestaan uit stalen profielen die aan de basis verankerd waren in het beton.
  • De flanken zouden bijkomend verdedigd worden door ingegraven bunkers, sterk gelijkend op bunkers tegen directe doorbraak. Ze zouden namelijk beiden voorzien zijn van twee schietgaten voor mitrailleur, één schietgat voor een mobiel 47mm kanon en een schijnwerper.
  • Aan de voorzijde van het fort zouden in het talud ook nog eens aan elke kant van de toegang, twee ingegraven bunkers gezeten hebben. Deze zouden per bunker 1 mitrailleur en een vast opgesteld 47mm kanon bevat hebben.
  • Al deze ingegraven bunkers waren met een ondergronds gangensysteem onderling met elkaar verbonden.
  • De observaties zouden gebeuren met 4 periscopen. Twee zouden aan de voorzijde van het fort gestoken worden in de bunkers in het talud. De andere twee zouden in de bunkers van de flanken zitten.
  • Elk van de koepels voor 75mm kanonnen zou een munitiemagazijn moeten hebben van minstens 1000 granaten.
  • Het eigenlijke ingangsgebouw zou voorzien zijn van een drietal lichtere mitrailleurs en 2 vast opgestelde 47mm kanonnen.
  • De ingang zou bijkomend beschermd worden worden door een bunker op een honderdtal meter voor de eigenlijke ingang. Deze zou opnieuw voorzien zijn van 1 schietgat voor mitrailleur en een vast opgesteld 47mm kanon.

Bezetting nodig om dit fort degelijk te kunnen laten functioneren.

  • Bezettingsplaats
    Aantal
    Bezetting
    Totaal
    Koepel 75mm geschut
    4
    8
    32
    Koepel mitrailleur
    1
    6
    6
    mitrailleursecties
    7
    6
    42
    Vast opgestelde 47mm kanonnen
    7
    5
    35
    Lichte mitrailleurs aan ingang
    3
    1
    3
    Algemene bezetting voor allerhande taken.
    32
    32
    Totaal
    150
  • Als men het fort 24/24 uren operationeel wilde houden had men het dubbele van deze bezetting nodig, wat neerkomt op 300 soldaten.

Een eerste schatting van de kostprijs voor de bouw van het fort.

Onteigening van de gronden

950.000 Bef

Afvoer van grondoverschotten

3.000.000 Bef

Uitvoering van de grondwerken

2.250.000 Bef

Onderaardse gangen (1700 lopende meter)

3.400.000 Bef

Antitankhindernissen (in totaal voor 1350 lopende meter)

3.575.000 Bef

Betonnen putten voor de 7 koepels

1.400.000 Bef

2 ingegraven flankeringsbunkers

1.000.000 Bef

2 ingegraven bunkers voorkant talud fort

600.000 Bef

Vooruitgeschoven bunker ter verdediging ingang fort

300.000 Bef

Ondergrondse ruimtes

1.500.000 Bef

12 toegangsputten

1.200.000 Bef

Het toegangsgebouw

500.000 Bef

Machines, ventillatie, pompen, waterputten,...

1.000.000 Bef
Eerste ruwe schatting
20.675.000 Bef

Bijkomende informatie over het origineel geplande fort op Muntekouter.

Het fort die men hier voorzag zou grote gelijkenissen vertonen met het fort op Betsberg. Daarom is hier niet alles wat bij Betsberg reeds stond herhaald. U vindt hieronder nog enkel de zaken die afwijkend zijn met het voorziene fort op Betsberg.

Links een schets zoals het fort gesitueerd werd op de originele plannen (Moskou-archieven). Van dit fort vindt men wel nog geen exacte lokatie. De schets is nog onduidelijk en er blijkt nog geen volledige overeenstemming over de oriëntering van het fort. Het fort zelf zou allicht het grootste gedeelte van het terrein inpalmen waar heden de zendmasten staan. Er zouden echter nog heel wat gronden in de directe omgeving mee onteigend worden om verstoring van het fort te voorkomen. Rechts ziet u hetzelfde terrein zoals teruggevonden op Google Earth.

Omdat het Fort vrij identiek is wat opbouw en structuur betreft met wat men op Betsberg meende te bouwen zijn enkel de stukken nog vermeld die afwijkend zijn met Betsberg.

Beschrijving zoals teruggevonden in oude voorstudie.

  • Het fort is wat ingenomen ruimte betreft veel groter. Niet dat gans het terrein ingenomen wordt door het fort zelf. Men wil echter gewoon zeker zijn dat de omliggende gronden niet verhinderd kunnen worden door bijvoorbeeld landbouwgewassen en dergelijke. De totale onteigening zou in dit geval 38 hectare beslaan. Dit is meer dan het dubbele van wat op Betsberg onteigend zou worden. Men rekende ook hier op een onteigeningskost van 50.000 Bef per hectare wat de onteigening van de gronden alleen al bracht op 1.900.000 Bef.
  • Ik veronderstel dat men in dit geval de uitgegraven gronden zoveel mogelijk wou recuperen op de terreinen errond. Ik vermoed dit omdat er in de teksten over Muntekouter nergens sprake is van het afvoeren van overtollige gronden wat bij de tekst over Betsberg wel het geval was. Daar had men er een aparte kostenschatting aan verbonden dewelke men bij de prijsschatting van Munte niet terugvindt.

Voorziene grondwaterproblemen.

  • Daar het terrein van Muntekouter merkbaar hoger is gelegen dan de hoofdweg, de huidige Hundelgemsesteenweg, zou het afvoerwater allen met afvoerbuizen gekanaliseerd worden in de richting van de gracht langs de steenweg.

Een eerste schatting van de kostprijs voor de bouw van het fort.

Onteigening van de gronden

1.900.000 Bef

Uitvoering van de grondwerken (235.000 m3 grondverzet)

4.230.000 Bef

Onderaardse tussengangen (2000 lopende meter)

4.000.000 Bef

Watergallerijen voor afvoer water (360 lopende meter)

540.000 Bef

Versterkte galerijen (40 lopende meter)

1.000.000 Bef

Antitankhindernissen (1425 lopende meter)

3.837.500 Bef

Gebetonneerde putten voor de koepels

1.400.000 Bef

2 ingegraven flankeringsbunkers

1.000.000 Bef

2 ingegraven bunkers voorkant talud fort

600.000 Bef

Vooruitgeschoven bunker ter verdediging ingang fort

400.000 Bef

Ondergrondse ruimtes

1.500.000 Bef

13 toegangsputten

1.300.000 Bef

Het toegangsgebouw

500.000 Bef

Machines, ventillatie, pompen, waterputten,...

1.000.000 Bef
Eerste ruwe schatting
23.207.000 Bef

Bijkomende informatie over het origineel geplande fort op Semmerzake.

  • Dit fort was veel kleinschaliger dan dat van Muntekouter en Betsberg.
  • Het bezat maar 2 koepels voor 75mm geschut en twee bijkomende mitrailleurkoepels.
  • Het was daarnaast ook voorzien van een aantal ingegraven bunkers in de flanken en de voorzijde. Hoe het het geheel er in detail uitzag weet ik op het moment ook zelf niet. De exacte beschrijvingen ontbreken mij tot op dit moment.

Bij deze uitleg over de voorzien originele forten en vooral het bijhorende prijskaartje hoort allicht nog weinig bijkomende uitleg. Het zal wel snel vrij duidelijk zijn waarom uiteindelijk voor een bunkerlinie geopteerd werd en niet voor de bouw van een aantal kolossale forten. De bouw van één dergelijk fort, kwam uiteindelijk al duurder uit dan de bouw van de ganse linie zoals ze ooit effectief werd gebouwd. (De totale kostprijs van de bunkerlinie, inclusief onteigeningen, werd begroot op een totaal budget van 20.000.000 Bef.)

Ook bleek het voor bepaalde militaire leidinggevenden niet zo evident de ganse linie te vededigen op basis van enkel deze forten. De vraag blijft namelijk of het geheel verdedigbaar zou zijn geweest zonder bijkomende tussenliggende bunkers tussen de forten en de Leie en de Schelde. In dat geval staat men na de bouw van enkel de forten nog verder van huis daar zich misschien daarna nog de extra bouw van bunkers zou opdringen.