Citadelpark Gent

Buskruitfabriek Cooppal Wetteren

Vliegvelden WO I Regio Gent

WO I Munitiepark Kwatrecht

De Dodendraad

De Hollandstellung - Duitse WO I bunkerlinie

Reichsschüle Flandern - SS-School Kwatrecht

Duitse Atlantic Wall Radarpost - Goldammer

WOI en II Munitiedepot De Ghellinck Zwijnaarde

Duitse gangen onder centrum Gent WOII

Schuilplaatsen voor havenarbeiders Gentse kanaalzone uit de koude oorlog

Het Fort van Eben Emael

KW-linie

WO I - Kwatrecht - Melle

18 daagse veldtocht gekoppeld aan TPG

Neergestorte B17 te Kwatrecht 19-09-1944

De bevrijding WO II van de regio rond TPG

Toestand Belgisch leger ten tijde van augustus 1914

Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940

Gesneuveldenlijsten:

Contact en onbeantwoorde vragen

Media-aandacht

Copyright

Links


Chronologisch verloop van de 18 daagse veldtocht aan het bruggenhoofd Gent.

Dit is de derde dag van strijd aan Bruggenhoofd Gent. De Belgische troepen moeten vaststellen dat vergeleken met de vorige dagen er alvast een tijdelijke zwakte van de aanvallende Duitse troepen te zien is. Ze blijken op dit moment niet in staat hun acties van de vorige dagen direct nog eens te herhalen. Op het einde van deze dag krijgen de Belgische troepen nog eens een zware opdoffer te verwerken. Door de Duitses doorbraak over de Schelde ten zuiden van Oudenaarde en het debacle in Noord Frankrijk, krijgen ze te horen dat ze hun stellingen nogmaals zullen dienen te verlaten ondanks dat zij hun eigen stellingen vrij goed weten te verdedigen. Ze zullen dienen terug te trekken tot achter de Leie en het Schipdonkkanaal.

Woensdag 22 mei 1940

Noord Frankrijk.

De Frans - Britse pogingen om het contact opnieuw te herstellen vanaf hun stellingen aan de Schelde met de troepen aan de Somme, heeft als bijkomend nadeel dat de Belgische troepen met de middelen die beschikbaar hebben, hun te verdedigen frontlijn steeds maar moeten uitbreiden met maar dezelfde hoeveelheid soldaten ter beschikking. Hierdoor zijn bepaalde zones navenant minder stevig verdedigd dan dit origineel de bedoeling was. Dit is allicht ook één van de directe oorzaken van de verzwakte Britse stellingen beneden Oudenaarde.

De Britse 44e Infanteriedivisie trekt terug naar Noord Frankrijk via Kortrijk en wordt hierbij vrij kort op de hielen gezeten door de Duitse aanvallers van voorheen. Omwille van de Duitse doorbraak te Petegem aan de Schelde waar zij voorheen de stellingen verdedigden, dienen de Belgen zich voor te bereiden op een algemene terugtrekking van de Scheldestelling (een gedeeltelijk versterkte stelling) op de Leiestelling (een niet versterkte stelling).

De gesamelijk Frans-Britse stellingen in Noord-Frankrijk blijken tijdelijk stand te houden. In de nabijheid van Arras wordt stand gehouden achter een "kanaallijn" van ongeveer 150 km bezet door een tienduizend tal Franse en Britse soldaten. Er is echter voorlopig weinig sprake van het terugdringen van de Duitse troepen behalve in de buurt van Cambrai. Daar stoten de geallieerden echter op Duitse pantserdivisies en wordt hun beperkte terugstoot gestopt.

Ten zuiden van de Somme wordt ook een Franse aanval voorbereid in noordelijke richting.

Algemeen.

Te Luik valt het fort van Battice.

Globaal zijn van noord naar zuid de geallieerde troepen als volgt herschikt. De voorposten te Terneuzen worden gevormd door het 1e Cavaleriekorps, dan volgen het 5e, 2e, 6e, 7e en 4e Legerkorps. Langs de kust is nog het 1e Legerkorps gevestigd. Deze Divisie kreeg het in vorige dagen al heel zwaar te verduren.

Het fort van Battice kort na de val in mei 1940 (Foto Replica)

De 60e Franse Divisie bezet het Leopoldkanaal ten noorden van Brugge aansluitend op het Belgische Cavalieriekorps te Terneuzen.

Een groep van het 16e Franse Expiditiekorps dient ter hoogte van het kanaal Van Gravelines naar Saint Omer de vlotte doorgang van geallieerder troepen in zuidelijke richting te optimaliseren.

Bruggenhoofd Gent.

De Duitse stellingen zijn ondertussen als hieronder gewijzigd:

  • Het 234e Infanterieregiment ligt in stelling voor- en in Kwatrecht en in de velden voor Gijzenzele.
  • Het 171e Infanterieregiment sluit hierbij aan op het 234e Infanterieregiment en ligt voor Gijzenzele tot aan de Vinkemolen te Oosterzele (Geraardsbergsesteenweg).
  • Het 192e Infanterieregiement bezet Oosterzele en het terrein verder ten westen tot de wijk Paterhoek te Scheldewindeke. Hun 2e Bataljon ligt nog altijd tussen het Bourgondisch Kruis en Massemen.

Ze plannen een nieuwe grote aanval op 23 mei om 07:00 uur met het zwaartepunt voor het 192e Infanterieregiment. Ze willen daarbij de hoofdaanval verleggen naar Betsberg en de spoorweghalte te Moortsele. Via Moortsele, Landskouter en Lemberge. zal dan doorgestoten moeten worden naar Merelbeke.

Het 2e Bataljon van het 192e Infanterieregiment, zal zich moeten verplaatsen naar Oosterzele en Scheldewindeke en zal in zijn aanvankelijke zone afgelost worden door MG Bataillon 6.

Het 156e pioniersbataljon komt voor deze aanval ook ter beschikking en het 171e Infanterieregiment moet de vijandelijke stellingen op de Betsberg uitschakelen. Ze zullen tevens ook bunkers trachten te kraken door rechtstreeks vuur met behulp van 8.8cm kanonnen.

Men zal als storend element ondertussen ook proberen met het 234e Infanterieregiment Gijzenzele in te nemen. Het 3e Bataljon van het 234e Infanterieregiment blijft als reserve te Westrem.

uitse Halftrack met dolly en 88mm Flak kanon
Duits (allicht) 10 cm kanonnen achter een halftrack op weg naar het front (Foto: Replica

Als kritiek op de opdrachtgevers kregen zij te horen dat het moraal bij de Duitse troepen zeer laag zat wegens de voortdurende slachtoffers in hun beschermingsgordels langs Vantegem, de Veldstraat en Oosterzele. Ook was de streek verpest door de massa’s mijnenvelden.

Het 18e Duitse Leger waar ook de 56e Duitse Infanteriedivisie onder viel, kreeg in feite de opdracht zijn stellingen te behouden en alles voor te bereiden voor een nieuwe zware aanval op 23 mei 1940. Ook zouden ze bij de 56e Infanteriedivisie, zelf Zweite Welle, versterking krijgen van de Duitse 216e Infanteriedivisie. Dit was in feite een Duitse reservedivisie (Dritte Welle) en bestond dus zeker niet uit de best getrainde en/of bewapende eenheden. De 216 Infanteriedivisie omvatte op zijn beurt het 348e, het 396e en 398 Infanterieregiment. Het 18 Duitse leger zijn sterkste Infanteriedivisie was de 30e Infanteriedivisie en die zat in de strijd verwikkeld meer zuidelijk naar Oudenaarde toe. Dit was een eenheid van de (Erste Welle).

Schets situatie op 22-5-1940 in de ochtend in de zone Kwatrecht - Gijzenzele (Bron: Mai 1940, La bataille de Belgique - M. Fouillien en J. Bouhon)

04:00

Kwatrecht. Alle stellingen die als gevolg van de verkeerde informatieoverdracht waren verlaten door de 1e Compagnie van de 5e Linie zijn terug ingenomen en bemand. De Duitsers hebben van het ganse misverstand niets gemerkt, en dus ook niets ondernomen.

Gedurende de nacht is het in de zone Kwatrecht en Gijzenzele eigenlijk vrij rustig. Op enkele pogingen van kleinere Duitse patrouilles na die steeds met kordaat mitrailleurvuur konden afgeweerd worden, was de nacht vergeleken met de dagen voordien als zeer rustig te bestempelen.

05:00

Gijzenzele. In de vroege ochtend komt een Compagnie Wielrijders van het 3e Bataljon van de Ardeense Jagers voorbij de stellingen. Ze nemen daar stelling aan de noordrand van het dorp, de rand van de zone die gisteren verloren ging op de Duitsers en bezet werd door het 1e Bataljon van de 5e Linie.

06:00

Zone Kwatrecht, Gijzenzele, Betsberg. Vergeleken met voorgaande 2 dagen is het zeer kalm aan het front. Buiten enkele artilleriebombardementen op het noorden van Kwatrecht, het dorp van Gijzenzele en Betsberg, beweegt er zeer weinig van Duitse kant.

Gijzenzele. Rond dit uur komt er te Gijzenzele een Compagnie toe van het 3e Bataljon van de 1e Ardeense Jagers. Zij krijgen de opdracht om samen met een Peloton Cyclisten de zone die de dag voorheen verloren ging bij 1e Bataljon van de 5e Linie opnieuw te proberen heroveren. Deze zone situeerde zich tussen de spoorlijn Oostende - Brussel en de vooruitgeschoven lijn te Gijzenzele. Deze herovering werd voorafgegaan door een 10 tal minuten durende Belgische artilleriebeschieting op deze zone. Tijdens de herovering wordt amper Duitse weerstand geboden. De af en toe tussen de gewassen gespotte Duitsers blijken eenheden uitgestuurd om gewonde en gesneuvelde Duitsers proberen te recuperen uit het slagveld van de dag voordien.

Petegem aan de Schelde. In de vroege ochtend wagen de Duitsers hun kans en steken zij het niemandsland tussen de baan Oudenaarde - Kortrijk en de spoorlijn over. Ze vallen de huizen binnen die zij tegenkomen en onderzoeken ze op aanwezigheid van Engelsen. De Engelsen aan het station, op een honderdtal meters van de reeds eerste veroverde huizen, laten daarop hun niet meer te recuperen munitievoorraden de lucht in vliegen. "Het Huis van Brabant" gaat hierbij volledig in vlammen op net als verschillende huizen in de directe omgeving. Ook lieten de Duitsers over de velden zwaar geschut aanrukken om de verder naar achter gelegen Britse stellingen te bestoken. De Britten proberen de Duitse aanval af te slaan met zware artilleriebeschietingen. Er sneuvelen opnieuw heel wat Duitsers.

De Engelsen hadden ondertussen schutterskuilen en loopgraven gemaakt achter de weg Oudenaarde - Wortegem en de heuvelrug, een 500 meter verderop van de spoorlijn.

Zingem. Ook hier zijn er nieuwe pogingen om de Schelde over te steken in de buurt van de eerder uitgekuiste bocht van de Schelde in de stellingen van de 10e Infanteriedivisie. De troepen die de gevormde bretel na de eerste doorbraak onderhielden van de 5e en 6e Jagers te Voet alsook deze van de 16e Linie krijgen af en toe te maken met beperkte formaties van over de Schelde geraakte Duitse troepen maar het komt nooit tot een echte bijkomende grote 2e doorbraak zoals in Petegem ondertussen was gebeurd.

8:00

Gent. Overal in de stad zijn de aanwezige Belgische troepen opnieuw alles in gereedheid aan het brengen om Gent te verlaten. Er wordt in grote mate overgegaan tot inbeslagname van fietsen. Door het ontruimen van de stad kwam bij de bevolking opnieuw wat de geruststelling dat de stad zelf van het oorlogsgeweld zou gespaard blijven. Hetgene wel nog ongerustheid blijft scheppen zijn de genietroepen die wel verder blijven gaan met het ondermijnen van de bruggen in de binnenstad.

Op hoger militair jargon wordt definitief beslist dat bepaalde eenheden tot de ochtend van 24/5 op hun posten moesten blijven. Dit betreft:

  • De 5e Infanteriedivisie tussen de Leie en de Schelde.
  • De 1e Ardeense Jagers op de Schelde van Eke tot Zwijnaarde brug.
  • De 16e Infanteriedivisie op de Schelde ten noorden van de Keizerbrug tot aan het kanaal van Terneuzen.
  • De 11e en 13e Infanteriedivisie en het Cavaleriekorps op het kanaal Gent-Terneuzen.

Het doortrekken van alle troepen tot achter de Leie en het afleidingskanaal zou plaats vinden in de nacht van 22 op 23 mei 1940.

Deze verhuis zou echter voor Gent zware gevolgen hebben. De verdediging zou namelijk tijdelijk te komen liggen achter de Schelde, de Leie en het kanaal Gent-Terneuzen. Dit betekent gelijktijdig ook dat de frontlijn tijdelijk midden door Gent zal komen te lopen. Dit is wel vrij tegenstrijdig met wat de Gentenaars hoopten bij het zien opruimen van de stellingen in de Gentse binnenstad.

Voor de terugtrekking zouden de 1e Ardeense Jagers de terugtocht dekken aan de westelijke kant van de Schelde tussen Eke en de brug te Zwijnaarde. De 5e Infanteriedivisie zou in zijn ganse grootte westelijk trekken in de richting van de op dat moment niet bezette bunkers van bruggenhoofd Gent tussen Astene en Eke. Onder dekking van deze twee eenheden zouden dan de 2e en de 4e Infanteriedivisie direct doortrekken tot achter het afleidingskanaal van de Leie (heden beter gekend als het Schipdonkkanaal).

De verdediging van Gent zou worden opgenomen door de 16e Infanteriedivisie (41e en 44e Linie, 2e Licht Regiment, 24e Artillerie, 18e Bataljon Genie, 16e Compagnie TTR en een groep Wielrijders) en de 18e Infanteriedivisie (39e Linie, 3e Karabiniers, 3e Grenadiers, 17e Artillerie 1e Groep, 15e Bataljon Genie, 18e Compagnie TTR en een groep Wielrijders). De 16e Divisie zou de zuidelijke sector voor zijn goede nemen. De 44e Linie zou de Schelde vanaf de brug in Zwijnaarde tot aan de spoorwegbrug aan de Warmoezeniersweg verdedigen. De 41e Linie neemt dan verder de lijn op vanaf deze brug tot de Keizersbrug. De 18e Divisie neemt de noordelijke sector voor zijn rekening. De 3e Karabiniers in eerste lijn van de Leie en de Visserij tot de Keizersbrug en de Dampoortbrug. De 39e Linie op het Handelsdok, het Tolhuisdok en de Voorhaven. Het 2e Bat van de 3e Grenadiers op de Wiedauwkaai tot aan de brug van Meulestede.

Een grote opmerking bij het bovenstaande is dat dit allen praktisch reservedivisies zijn. Dit hield in de iets oudere lichtingen van soldaten, minder geoefende officieren. Deze waren dan ook hoofdzakelijk bewapend met verouderde wapens, bijna geen antitankwapens, weinig of geen tanks. Men ziet hier zelfs opnieuw gebruik maken van zeer verouderde mortieren Van Deuren, daterend uit WO I,...

Bijkomend kregen alle divisies de opdracht minimum 1/3 van hun stellingen bij het verlaten in handen te houden tot zij expliciet de opdracht kregen deze ook te verlaten. Dit om alle terugtrekkende troepen de kans te geven heelhuids terug te trekken.

08:30

Kwatrecht. De Belgische troepen maken melding van de eerste Duitse troepenbewegingen. In de maalderij De Pauw (Vantegem Molen) langs de Oosterzelesteenweg worden twee Duitse machinegeweren gespot door de 1e Compagnie van de 5e Linie.

De molen te Vantegem in betere tijden - foto: Replica

Vanop de kerk van Gontrode probeert men zonder veel succes met mortieren deze mitrailleurs te bestoken. Hierbij worden zowel de molen als het molenaarshuis totaal vernietigd. Beiden branden volledig uit.

Er zijn wel wat foto's terug te vinden van de puinhoop die werd achtergelaten aan deze molen. Molen en molenaarshuis gingen beiden volledig in de vlammen op. (Oude foto's behalve rechtsonder: Collectie Daniël De Mol - Foto rechtsonder: Collectie Georges Van Oostende)

Gijzenzele. Tussen de landbouwschool en de vooruitgeschoven lijn te Gijzenzele ziet men ook vijandelijke groepjes die zich verplaatsen. In Gijzenzele dorp staat het "centre anti char" gereed, een compagnie van de 6e Linie versterkt door het Eskadron Cyclisten van de 2e Infanteriedivisie. Het 1e peloton van dit eskadron cyclisten zit in de huizen op de zuidoostelijke rand van het dorp. In de achtergevels welke naar het front gericht zijn, werden schietgaten gemaakt en men is ook begonnen met het graven van verbindingsloopgraven tussen de verschillende tuintjes der woningen. De Cyclisten hun 2e en 3e Peleton verdedigen het dorp rondom. Hun peloton mitrailleurs heeft zich aangesloten bij de Compagnie Mitrailleurs van de 6e Linie ten westen van de huizenkernen (richting Kwatrecht gericht).

Drie T13's staan op de toegangswegen naar het dorp. In de velden voor de Betsberg zijn Duitsers hun vermisten aan het zoeken. Niet zo eenvoudig en vrij riskant omdat het Belgische mitrailleurvuur dit hele gebied waarin de Duitsers koortsachtig zoeken, vlot kan bestrijken. Allicht gebeurde dit op dat moment niet.

09:30

Kwatrecht. Het 1e Bataljon van de 5e Linie wordt op zijn linker flank aangevallen. Gelukkig blijkt alles om een misverstand te gaan, want het is de versterking van Ardeense Jagers die is toegekomen. Zij gingen deze ochtend nogmaals proberen het verloren gegane gedeelte van Kwatrecht te heroveren. Dit bleek zo goed als zonder slag of stoot opnieuw ingenomen te kunnen worden. De Duitse troepen hadden zich hier zo goed als volledig teruggetrokken. De Ardeense Jagers nemen stelling in tweede echelon.

10:00

Oosterzele. Hoge Duitse officieren komen de aanval van morgen bespreken op het kasteel aan de Keiberg.

11:00

Oosterzele - Scheldewindeke. De Duitsers zetten, met het oog op de aanval van morgen op de linie tussen Oosterzele en Scheldewindeke, mitrailleurs en zwaar geschut uit. Dit wordt gezien door Belgische waarnemers die prompt artilleriebeschietingen aanvragen op de plaatsen waar zij dit geschut zien opstellen. Zo wordt artilleriebeschieting aangevraagd op twee beboste hoekjes op de Spiegel te Scheldewindeke waar de Duitsers twee MG’s en drie stukken geschut aan het opstellen zijn. Hetzelfde gebeurt voor waargenomen vijandelijke troepenconcentratie bij een huizengroep nabij de Spiegel.

Kwatrecht. Rond dit uur vliegt een laatste obus de kerk binnen. Deze beschadigt zwaar het orgel van de kerk. Ondertussen is de kerk op zich er niet zo goed aan toe. In de ganse kerk was geen raam nog intact. Het gewelf en het dak waren op vele plaatsen zwaar beschadigd en ingevallen. Vooral het centrale kruis van de kerk was zwaar gehavend.

De zwaar gehavende kerk van Kwatrecht gezien vanaf het wegeltje Biezen (huidige rand Industriezone Neerhonderd) Je kijkt hier op de achterbouw van garage De Rocker in Wetteren. (Oude foto: Replica)

12:00

Kwatrecht. De Duitsers starten opnieuw een bombardement op de zone Kwatrecht. Er volgen enige nieuwe infiltratiepogingen maar deze leveren niets op. De vijand begint sporen te tonen van vermoeidheid en verzwakking.

13:00

Munte. Op ongeveer vierhonderd meter van de bunkers in Munte, duiken als bij verrassing drie Duitse gepantserde verkenningsvoertuigen op. Als bij wonder slagen ze een aantal granaten af te vuren in de richting van een bunker op Muntekouter. 1 granaat zou zelfs moeten binnengevlogen zijn in de bunker doorheen het schietgat maar maakte gelukkig geen slachtoffers bij de 4e Jagers te Voet. Welke bunker dit was is nog altijd onduidelijk.

MG Battallion 6
Een Duitse transportwagen van de MG Battalion 6 is in de buurt van Gavere in een schuilgracht gereden. (Foto: Replica)

14:00

De Belgische commandanten krijgen de eerste berichten dat de stelling van het bruggenhoofd Gent zal verlaten worden.

Nogmaals moeten onze soldaten een stelling ontruimen waarvan ze ondervonden dat ze verdedigbaar was, op vele plaatsen is er zelfs op de stelling totaal geen echt vijandelijk contact geweest. Dit bericht deed zeker geen goed aan het moreel van de Belgische soldaten. Ook is het verplaatsen van zulke hoeveelheid troepen niet gemakkelijk op zulke korte tijd, temeer er maar een zeer beperkt aantal bruggen nog intakt waren over de Schelde.

De hoofdreden voor het verlaten van het bruggenhoofd is allicht nog niet het debacle in Noord Frankrijk maar het feit dat de Schelde definitief overgestoken is door Duitse troepen nabij Petegem bij Oudenaarde. Er is daar een definitief Duits weerstandspunt gevormd aan de overzijde van de Schelde zodat de stelling in feite doorbroken is en op termijn de omsingeling aan TPG dreigt.

Deze melding zullen pas vanaf 19u overgebracht worden aan de op het veld aanwezige commandanten van de verschillende eenheden. Daarna krijgen deze tot 21u om de effectieve terugtrekking voor te bereiden. Om 23u zou dan de effectieve terugtrekking starten.

14:15

Gijzenzele. Een Belgische patrouille vertrekt op verkenning naar de Bosjes voor het dorp waarvoor de vorige dagen al zo zwaar gevochten is.

15:00

Gijzenzele. Bij deze nieuwe patrouille richting Halve Maanbos, worden in het bos geen Duitse troepen meer vastgesteld. Het bos blijkt volledig verlaten. De Belgische soldaten vinden in het bos geen gewonde Duitsers meer terug, wel heel wat achtergebleven gesneuvelde Duitse soldaten. Ze brengen Duitse schouderplaatjes, wapens (FM), papieren en helmen mee van gesneuvelde Duitsers, gevonden in diezelfde bosjes, allen afkomstig van teruggetrokken Duitsers. Al het gevonden Duitse materiaal blijkt afkomstig van de Duitse 152e Infanterieregiment. Er bleken dus ondertussen ook nog andere eenheden mee in de strijd gegooid hier ter plaatse dan deze van de 56e Infanteriedivisie.

Voor de rest wordt op Gijzenzele van de rust gebruik gemaakt om de stellingen te herstellen. Buiten wat kleine schermutselingen, gebeurt er weinig.

16:00

De 12e Genie voert zijn vernietigingsopdrachten uit om enkele belangrijke kruispunten onbruikbaar te maken op het grondgebied Melle. Het betreffen hier alvast 2 kruispunten op de Brusselsesteenweg. Op de luchtfoto van Google Earth hierboven ziet u de verschillende gekende locaties omcirkeld waar uiteindelijk aangeduid waar uiteindelijk kruispunten zullen opgeblazen worden op deze wijze.

Voor Melle waren dit op dit moment (volledig bovenaan rechts):

  • Het kruispunt van Brusselsesteenweg met Geraardsbergsesteenweg en Pontstraat, beter gekend als "Den Appel".
  • Het kruispunt van Brusselsesteenweg met Kerkstraat en Stationsstraat

Zeker het kruispunt ter hoogte van de Brusselsesteenweg - Kerkstraat - Stationsstraat, had in het verleden al voorbereidende werken uitgevoerd gekregen om dit opblazen vrij snel te kunnen uitvoeren indien nodig. Dit is toen gedaan door de 4e Compagnie van de 31e Genie maar deze beschikten toen niet over de nodige explosieven om de voorbereidingen al ten volle te kunnen afwerken. De uiteindelijke springstoffen werden in de namiddag door de 12e Genie toegevoegd, waarna beide kruispunten werden opgeblazen om het plaatselijk gebruik van deze wegen onmogelijk te maken. Of de schade die hier op deze kruispunten op die manier werd aangericht effectief ook een voor de achtervolgende Duitse troepen navenante vertraging zal opgeleverd hebben, valt sterk te betwijfelen. Schade en vertragingseffect staan hier alvast zeker niet meer in verhouding.

Hieronder op basis van heel wat foto's een overzicht van de hierbij aangerichte schade aan deze beide kruispunten:

Schade aan het kruispunt van Brusselsesteenweg, Geraardsbergsesteenweg en Pontstraat. Dit is het kruispunt nu nog altijd gekend als Den Appel te Melle.

De eerste foto's tonen de schade waar zich toen het Café Den Appel bevond. Dit was de linker zijde van het kruispunt Brusselsesteenweg - Pontstraat.

Bovenaan ziet u de nog intacte "Den Appel" op dit kruispunt op de linker hoek van de Pontstraat. (Oude foto: Collectie Marc Aelterman) - Op de lijn daaronder 2 schadefoto's van het opblazen van de weg hier. De geslagen krater lag in dit geval dus meer in de richting van de Pontstraat (Oude foto links: Collectie Marcel Van Den Hauwe - rechts: Collectie Peter Taghon). Op de lijn daaronder ziet u 2 gelijkaardige zichten die de gelijkenis aantonen tussen de schadefoto's en de huidige situatie. Heden ten dage is die gelijkenis er nog amper (foto rechts). Op de oude foto links van rond 1980 is dit nog vrij duidelijk, vooral de specifieke gevel van de woning links verderop in de straat is nog zeer duidelijk toen (Foto links: Collectie Peter Taghon). De oude foto daaronder toont een door de Duitsers gerecupereerde Britse Jeep die op dit kruispunt voorbij rijdt in de richting van Aalst. Deze dateert zeker al van kort na de meidagen. (Foto links: Replica). Een klein herkenningspunt achteraan op de foto's is ook het kleine kapelletje achteraan de Pontstraat.

Aan de overzijde van ditzelfde kruispunt, we kijken nu in de richting van de Geraardsbergsesteenweg, stond ooit op de linker zijde "Den Ouden Appel". Dit gebouw was in de meidagen ook al niet meer bestaande. De woning die toen op die hoek stond is eveneens reeds in puin hieronder te zien.

De oude foto 2 rijen hierboven links is nog wel degelijk koppelbaar naar dit kruispunt. De woning meest links op de oude foto (met het specifiek baksteenmotief in geglazuurde steentjes) is nog altijd bestaande en ook nog zichtbaar op de actuele foto rechts.

Onderaan kijken we dan (allicht) op de Brusselsesteenweg vanaf dit kruispunt in de richting van Aalst. Dit is nog altijd te bestempelen als "allicht" omdat er weinig of niets nog herkenbaar is tussen toen en nu. Wel hoort de foto tot eenzelfde fotoreeks als de oude foto daarboven waardoor wel kan verondersteld worden dat hij ook hier gesitueerd zal dienen te worden. De volledig onderaan bij geplaatste streetview foto kan misschien wel het bewijs zijn dat de foto klopt. De schouwen en daken die men ziet zouden in dat geval namelijk mogelijks nog deels de achterzijdes van deze woningen moeten zijn. In elk geval is het achteruitstekende schouwtje in dat geval wel nog logisch te koppelen aan de woning rechts op deze foto.

De zwaarste ravage werd wel aangericht op het kruispunt van Brusselsesteenweg met Kerkstraat en de Stationsstraat. Hier werd een echt gigantische krater in de weg geslagen. Er zou om en bij de 400 kg explosieven mee gepaard gegaan hebben die in een voorheen reeds jaren aanwezige put in de weg werd gestopt. De krater lag in dit geval naar de kant van de Kerkstraat toe.

Rechts een actueel zicht op het kruispunt waar al de hierna volgende ravage te situeren valt. Iedereen kent wel het kruispunt met hier rechts het monument voor de Franse Vlootfusiliers ter herdenking van hun strijd hier op Kwatrecht - Melle in oktober 1914. Links is de kerkstraat richting Scheldebrug in Melle. Rechtdoor is richting Aalst. Rechts de Stationsstraat. (Foto: Google Streetvieuw)

Deze oude postkaart geeft een zeer mooi zicht van het nog intacte kruispunt met links voor het kruispunt Hotel Restaurant "De Mulder". Aan de overzijde van de Kerkstraat (links) was Café "Den Hert". Ook aan de overzijde van de Brusselsesteenweg was toen een Café, in "Den Oude Barreel". Geen enkele van de vermelde gebouwen zou na het opblazen van het kruispunt nog bestaan of heropgebouwd worden. (Oude Postkaart: Collectie Albert).
Op deze kant van het kruispunt was de ravage immens. Dit is dus de binnenhoek van de Brusselsesteenweg (richting Aalst) en de Stationsstraat. Hier bevond zich dus dat Café "in den Oude Barreel". De bovenste oude foto links is nog mooi te koppelen aan de oude postkaart. Bij de zware ravagefoto's die ook deze kant van het kruispunt tonen is dat al heel wat moeilijker. (Oude foto bovenaan links: Collectie Georges Van Oostende - Zware schadefoto's midden links en onder: Collectie Peter Taghon)
Dit zijn dan allen zichten op de Stationsstraat. Zeker op de onderste foto wordt de gigantische krater die hier dus is geslagen pas goed duidelijk. De onderste foto geeft ook de mogelijkheid de zware ravagefoto's van hogerop wel beter te plaatsen in het geheel. (Foto links boven: Replica)
Ook deze foto's hebben nog duidelijk terug te vinden zaken. We kijken hier op de hoek van de Brusselsesteenweg (richting Gent) en de Kerkstraat (naar de reeds opgeblazen Scheldebrug). Wat nu nog altijd terug te vinden is zijn de huisjes op de beide foto's zichtbaar op de linker kant. De linker foto bovenaan toont hoe men probeert de ravage te omzeilen via het dorpsplein komende vanaf de Kerkstraat maar dit dorpsplein was zeker niet bereikbaar komende vanuit Aalst. De onderste foto's zijn dan opnieuw kijkende richting Gent, links opnieuw zeer duidelijk zichtbaar de gigantisch geslagen krater, afgesloten met een snel opgetrokken houten afrastering. (Foto links boven: Collectie Peter Taghon).
Nog een foto kijkende in de richting van Gent. We kijken in feite op dezelfde ravage als de foto's daarboven. Dit is wat er over bleef van wat ooit Hotel Restaurant "De Mulder" was. De dakgoot is nog goed herkenbaar met de oude postkaart. (Oude foto: Collectie Peter Taghon)

Deze oude foto geeft dan op zijn beurt een zicht op de linker zijde van de Brusselsesteenweg richting Aalst. Wat hierboven werd omschreven als Café "Den Hert" is letterlijk volledig van de aardbol verdwenen. Het eerste nog gedeeltelijk bestaande huis is het tweede huis op de oude postkaart. Let op de witte boorden in de gevel en op de niveau's van de dakkappen. (Oude foto links: Replica - Oude postkaart: Collectie Verbist - De Brabander)

17:00

Belgische troepen die in reserve lagen op de Scheldestelling, krijgen al vroeger dan de rest het bericht terug te trekken in de richting van de Leiestelling. Vanaf dit uur starten dergelijke terugtrekkingen.

18:00

Gijzenzele. De regimentscommandant voert een ronde uit langs de eerste linies. Hij laat de 3e Compagnie van de 6e Linie iets meer naar achteren verhuizen naar een meer beschutte plaats, omdat zij teveel blootgesteld zijn aan de vijand. Zij worden naast voedsel ook bevoorraad met vier nieuwe mitrailleurs.

Merelbeke. De 24e Artillerie krijgt opdracht ook mee terug te trekken op de Leie en zich te verplaatsen naar de brug van Zwijnaarde. Van daaruit zou verder doorgetrokken worden via Poeke, richting Nevele.

18:30

Baaigem. In de velden van Baaigem worden door enkele terugkerende gevluchte inwoners grijze gedaantes waargenomen, verscholen in het jonge graan, in de buurt van de hoeve Hofman. In de kleine hoeve Minnaert kort daartegen zaten Jagers te Voet verscholen.

Waarschijnlijk geïnformeerd door de vluchtelingen vuren de Jagers te Voet een spervuur van granaten af op en rond de hoeve Hofman. De vluchtelingen die verscholen zaten in de (schuil)kelders van de hoeve Hofman proberen in groepjes de beschoten hoeve te ontkomen. De Belgische soldaten openen ongelukkig met mitrailleurs het vuur op de vluchtelingen vanuit de kleinere hoeve. Gelijktijdig slaan enkele zware obussen in, in de directe omgeving van de vluchtelingen. Er vallen twee doden en verschillende gewonden bij de vluchtelingen. De Duitsers die in de velden verscholen zitten proberen de vluchtelingen in de richting van het kasteel te doen vluchten terwijl zij zelf zo onopvallend mogelijk in de velden verscholen blijven zitten.

Doodsprentje Mejuffer Mariette Stevens, die op 20 jarige leeftijd om het leven kwam toen ze uit de beschoten hoeve te Baaigem trachtte te vluchten.

Praktisch op dezelfde plaats waar de twee vluchtelingen omkwamen zijn in mysterieuze omstandigheden op 24 mei 1940, twee Duitse soldaten omgekomen, waaronder een hogere officier. Ze waren met hun motor met sidecar op een achtergebleven landmijn gereden. Daarna zijn echter beide lijken zwaar onteerd wat waarschijnlijk een wraakactie moet geweest zijn van bepaalde personen uit de directe omgeving, mogelijks burgers. Beide lijken waren ontdaan van alle insignes en graadtekens.

Op de foto hiernaast zie je het fototoestel dat uit de eerder gemelde sidecar van de motor kon worden gerecupereerd. Ongelukkig is bij het recuperen van het fototoestel, het filmrolletje er te onvoorzichtig uitgehaald en qua inhoud verloren gegaan. Het fototoestel is nog altijd in goede staat en bevind zich heden nog altijd in privébezit. Dezelfde personen wisten trouwens ook nog te melden dat de verhakkelde motor zelf toen in de mesthoop van een nabijgelegen hoeve zou zijn gegooid en daar mogelijks nog altijd in te vinden zou kunnen zijn.

Origineel Duits fototoestel gevonden te Baaigem

Dat de landmijnen hier dodelijk doeltreffend waren mocht op deze zelfde locatie nogmaals blijken op 25 mei 1940. Toen reed praktisch op dezelfde plaats een wagen met vluchtelingen op een landmijn. Beide landmijnen waren vermoedelijk gelegd door terugtrekkende Belgische genietroepen. Ook deze nutteloze daad had twee doden tot gevolg.

Gijzenzele. Het geweervuur flakkert weer op en er volgen een groot aantal nieuwe granaatinslagen in het dorp. Er staan vrij snel enkele woningen in brand. Er wordt door het "centre anti char" te Gijzenzele nogal zenuwachtig teruggeschoten. De oversten weten de gemoederen te bedaren en de wilde schietpartij houdt weldra op.

19:30

Kwatrecht. Men is moeten achteruit trekken maar door intens mortiervuur heeft men de Duitse opmars kunnen stoppen. Er heerst een angstwekkende stilte.

De eerste geruchten onder de Belgische soldaten doen de ronde dat de stellingen zullen verlaten worden en dat er zal worden teruggetrokken.

20:00

Majoor Deprets krijgt het definitieve bevel terug te trekken tot achter de Leie, naar Nevele. De uittocht zal starten om 23 uur.

Merelbeke. De Algemene Staf van de 2e Infanteriedivisie die opgesteld was nabij Molenhoek verlaat zijn post en vertrekt richting Leiestelling.

Gijzenzele. Geleidelijk aan wordt de voorlinie van de stellingen bezet door het Eskadron Cyclisten van de 2e Infanteriedivisie die hier als laatste zal terugtrekken.

Moortsele. De sectie van de 5e Batterij van de 8e Artillerie die was opgesteld in de bunker A30 krijgt de opdracht terug te trekken. Hier wordt ook bijkomend de opdracht gegeven om de 5 km lange telefoonkabel die begon aan de bunker, zoveel mogelijk te recupereren. Ze dienden zich terug te trekken via de brug te Eke.

Munte tot Semmerzake. De hier aanwezige troepen beginnen zich te verplaatsen naar de bunkers tussen Eke en Astene.

Petegem. De Duitsers hebben weten door te dringen tot aan de stokerij, halfweg tussen Wortegem en Waregem. De Engelsen nog aanwezig in Wortegem lopen het risico omsingeld te worden.

Eke tot Zwijnaarde. De 1e Divisie Ardeense Jagers bezet de zone van Bruggenhoofd Gent in Eke tot de regio Zwijnaarde langs de Schelde. Dit om de terugtocht van de 2e, 4e en 5e Infanteriedivisie van de Scheldestelling op de Leiestelling met hun bescherming als rugdekking mogelijk te maken.

21:00

Merelbeke. Het 1e Bataljon van de 28e Linie was reeds rond dit tijdstip op de achterlijn van TPG en trekt meteen via Zwijnaarde over de Schelde waarna via Drongen en Merendree wordt doorgetrokken op Hansbeke.

21:30

Schelderode. De 8e Artillerie verlaat ook zijn stellingen te Schelderode, Melsen, Zwijnaarde en Moortsele en start met een algemene terugtocht via de brug van Eke in de richting van Meigem.

22:00

Gent. Rond dit uur vertrekt de 1e Infanteriedivisie uit Gent richting Leiestelling. Hierdoor vertrekken op dat moment uit Gent praktisch alle Belgische troepen op de nog aanwezige Genie-eenheden na die zich bezig houden met het voorbereiden van vernielingsopdrachten voor heel wat bruggen over kanalen, Schelde en Leie in het Gentse.

De 1e Infanteriedivisie zal bij zijn bewaking van Gent worden afgelost door eenheden van de 16e en 18e Infanteriedivisie. De 16e Infanteriedivisie lag origineel achter de Schelde tussen Destelbergen en Kwatrecht. De 18e Infanteriedivisie lag origineel noordelijk van Gent en sloot aan bij het kanaal Gent-Terneuzen.

23:00

De aftocht van de Belgische soldaten begint. Eén peloton per compagnie blijft op de achterhoede met versterking van twee T13 tanks.

Kwatrecht. De Ardense Jagers nemen stelling in de voorlijn van de Belgische stellingen van de 5e Linie terwijl deze zelf geleidelijk naar achteren trekken en TPG verlaten. Dit wegtrekken gebeurt onder voortdurend Duits mitrailleurvuur omdat dezen af en toe de troepenbeweging waarnemen. Zij trekken richting Hansbeke door achter de Leie via Gontrode, Merelbeke en Drongen.

Oosterzele Betsberg. Het 2e Bataljon van de 6e Linie verlaat het weerstandsnest Betsberg. De 6e Compagnie van de 6e Linie zal hier de terugtocht dekken. Deze eenheden trekken naar Nevele.

Gijzenzele. Het 3e Bataljon van de 6e Linie vertrekt via Eke over de Schelde. De 13e Compagnie Mitrailleurs zal hier de achterhoede dekken. Als ook de 5e Compagnie van de 28e Linie hier het dorp verlaat worden ze door mitrailleurs onder vuur genomen. Er wordt nog een patrouille uitgestuurd om dit vuur uit te schakelen maar de belagers bleken reeds verdwenen bij aankomst op de plaats van onheil.

Landskouter. Het 3e Bataljon van de 28e Linie trekt de Schelde over te Zwijnaarde om dan via Sint-Martens-Latem door te trekken op Landegem.

De Duitse 56e Infanteriedivisie plant het begin van een nieuwe aanval met als zwaartepunt dit keer de zone tussen Betsberg en het station van Moortsele.

Situatie op 22 mei 1940, 's avonds. De Noord Franse situatie blijft problematisch en de geslagen wig lijkt niet meer te doorbreken.

De Belgen aan het Reduit National worden verplicht een zoveelste terugtrekking op te starten.

Van de 3 oostelijk forten van Luik is nu ook het fort van Battice gevallen. Te Namen blijven nog altijd 3 forten stand houden. (Schets: De Achttiendaagse veldtocht - Ministerie van Landsverdediging)

Omwille van het ontbreken van Generaal Gort (GB) bij de besprekingen te Ieper de dag voordien op 21-5-1940 werd er op 22-5-1940 een nieuwe beperkte conferentie gehouden op het commandocentrum van Generaal Weygand. In deze bespreking was er geen vertegenwoordiging van België.

  • Paul Reynaud (President du Conseil - FR)
  • Generaal Weygand (FR)
  • Kolonel Simon (FR)
  • Winston Churchill (Eerste Minister GB)
  • Generaal John Dill (Britse ambassadeur in Frankrijk)
  • Vice Maarschalk van de Franse luchtmacht Pirs
  • Generaal Ismay (GB)

Hier werd in feite weinig nieuws beslist dan wat de dag voordien al gekend was:

  • De Belgen dienen mee terug te trekken tot achter de IJzer en daar opnieuw stand te houden met bijkomend veroorzaakte overstromingen.
  • Het Britse en Franse leger zouden met 8 Infanteriedivisies een zware aanval doen op de Duitse spitspunten nabij Bapaume en Cambrai. Dit zou ten laatste morgen 23-5-1940 moeten kunnen doorgaan.
  • Deze tegenaanvallen zouden permanent Britse luchtsteun ontvangen door de Britse RAF.
  • Bijkomend zouden Franse troepen vanuit het zuiden moeten doorstoten en zo de Duitse bres mee moeten breken zodat beide aanvalsgolven elkaar opnieuw zouden bereiken en de Duitse doorbraak stoppen.

Uiteindelijk blijft de ganse planning zeer zwak omdat zelfs gedurende de vergaderingen al opnieuw situaties wijzigen in slechtere scenario's dan dat ze voor de vergadering al veronderstelden. Zo komen Duitse pantsers nog altijd dichter bij Boulogne, Calais en zelfs Gravelines voor deze nieuwe tegenaanvallen degelijk zijn gepland, laat staan gestart.

Specifieke extern gebruikte bronnen:

  • Mai 1940 - La Bataille de Belgique - M. Fouillien et J. Bouhon
  • Een officieel overzicht van de gebeurtenissen 1939-1940 - Uitgegeven door Ministerie Buitenlandse zaken België te Londen in 1941
  • Mei 1940 - De 18-daagse veldtocht in woord en beeld - Peter Taghon - Lannoo 2010
Home Terug naar bovenkant pagina Vorige : 21 mei 1940 Volgende : 23 mei 1940 - De val van TPG